KARŞILIKSIZ ÇEK SUÇU VE CEZASI (2026)
Karşılıksız çek suçu (çek ile ilgili karşılıksızdır işlemi yapılmasına sebebiyet verme suçu) ve cezası; çekin uygulamada ödeme aracı olarak sıklıkla kullanılmasından kaynaklı olarak karşılaşılan bir durumdur. Türk hukukunda çek ile ilgili düzenlemelerin başında 2012 tarihli 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu ve 2009 tarihli 5941 sayılı Çek Kanunu gelmektedir. Çekin ülkemize çok sık kullanılması ve teknik anlamda da çok fazla ayrıntı içermesi sebebiyle özel bir kanunda düzenlenmesi zorunluluğu doğmuştur. Bu yazımızda öncelikle çekin niteliği ve fonksiyonlarına ve ardından Çek Kanunu açısından karşılıksız çek suçu ve cezasına değineceğiz.
Karşılıksız Çek Nedir?
Çek “muhatap banka tarafından hamiline kayıtsız şartsız belirli bir meblağın ödenmesini sağlayan mücerret bir havale” olarak tanımlanması mümkündür. Çek, Türk Ticaret Kanunu açısından bir kıymetli evrak türü olan kambiyo senetlerindendir. Diğer yandan çekin muhataba ibrazında ödenecek olması ve teminat cirosu ile ciro edilmesine kanunen izin verilmemiş olması sebebiyle, ödeme aracı niteliğine sahip bir kıymetli evrak türü olduğu rahatlıkla söylenebilir. Çek kullanımı açısından gerek çek kullanıcısı gerek bankalar yönünden kolaylık sağlamaktadır. Bu sebeple uygulamada fazla kullanılmaktadır.
Muhatap bankaya ibraz edilen çekin ödenmemesinin birden çok sebebi olabilir. Örneğin ibraz edilen çekin sahte olması, tahrif edilmiş olması ya da kanunen öngörülen şekil şartlarını taşımaması sebebiyle banka çeki ibraz eden kişiye ödeme yapmaz. Bu sebeplerden biri de yazımızın konusunu da oluşturan çek bedelinin kısmen ya da tamamen karşılıksız çıkması durumudur. Bu durumda muhatap bankanın Çek Kanunu uyarınca birtakım yükümlülükleri, çek hamilinin de birtakım hakları mevcuttur.
Karşılıksız çek kavramı kanunen tanımlanmasa da Çek Kanunu’nun 3/2 maddesi hükmünde ‘karşılıksızdır’ işlemi tanımlanmıştır. Bundan yola çıkarak çekin düzenlenme tarihine göre Türk Ticaret Kanunu’nda belirlenen ibraz sürelerinde muhataba ibraz edilmesine rağmen kısmen veya tamamen karşılığının bulunmaması sebebiyle hamiline ödeme yapılmaması durumunda çekin karşılıksız olduğundan bahsedilebilir.
Karşılıksız Çek Suçu Ne Zaman Oluşur
Karşılıksız çek suçunun işlenmesi için birtakım unsurların bulunması gerekmektedir. Öncelikle karşılıksız çekin cezai açıdan sorumluluk doğurması için geçerli bir çek olması gerekmektedir. Geçerli çek ifadesinden kastedilen ise Türk Ticaret Kanunu’nun 780. maddesinde çek için aranan zorunlu unsurların bulunması halidir. Kambiyo senetleri sıkı şekil şartlarına haiz olduğundan bu şekil şartlarına uymadan oluşturulan çek geçerli bir çek değildir. Yine çekin geçerli olabilmesi için çekte yazılmasına izin verilmeyen unsurlardan birinin bulunmaması gerekir. Örneğin çek kayıtsız ve şartsız bir meblağın ödenmesi olduğundan çekte belirlenen meblağın bir şarta bağlanması durumunda da geçerli bir çekten bahsedilemeyecektir.
Karşılıksız çek suçunun oluşması için çekin meşru hamil tarafından süresinde muhatap bankaya ibraz edilmiş olması gerekir. Çekin ibraz süresi içinde muhatap bankaya ya da takas odasına ibraz edilmemesi halinde fiil unsurunun eksik olması sebebiyle bu suç oluşmayacaktır. Bu sebeple keşidecinin cezai sorumluluğunun doğması açısından karşılıksız çekin en geç ibraz günün sonunda muhatap bankaya ibraz edilmesi gerekmektedir.
İbraz sürelerine ilişkin Türk Ticaret Kanunu’nun 796. maddesinde düzenleme bulunmaktadır. Buna göre ibraz süresi çekte yazan düzenleme tarihinin ertesi günü başlayacaktır. Eğer çekin düzenlendiği yer ile ödeme yeri aynı ise ibraz süresi 10 gündür. Buradaki “aynı yer” kavramı ile kastedilen il sınırının anlaşılması gerekir. Zira hamilin mutlaka çek çekilen şubeye ibraz zorunluluğu yoktur. Eğer çekin düzenlenme yeri ile ödeme yeri farklı ise ibraz süresi 1 ay, farklı kıtalarda ise 3 aydır. Ancak bu noktada kanunda bir istisna bulunmaktadır. Avrupa ülkesinde düzenlenip de Akdenize sahili bulunan bir ülkede ödenecek olan ve aynı şekilde Akdenize sahili olan bir ülkede düzenlenip bir Avrupa ülkesinde ödenmesi gereken çekler aynı kıtada düzenlenmiş ve ödenmesi şart kılınmış sayılır.
Suçun oluşması için bir diğer şart ise çekin ibraz anında kısmen ya da tamamen karşılığının çıkmamasıdır. Çekin karşılığının bulunmaması hali birçok sebeple oluşabilmektedir. Lakin uygulamada sıkça karşılaşılan durum keşidecinin hesabında ödemeye yetecek miktarda paranın bulunmaması halidir. Bu meblağın çok cüzi olması da suçun oluşmasını engellemez. Aynı şekilde keşidecinin aynı bankada başka hesabında çeki ödeyecek miktarda parası olabilir. Fakat bu da eğer bankaya virman yapabilme yetkisi verilmediği sürece suçun oluşmasını engellemeyecektir.
Tüm bu hususların yanında çekin karşılıksız çıkma olgusunun da kanuni usule uyarak tespit ettirilmesi gerekmektedir. “Karşılıksızdır” işleminin nasıl yapılacağı Çek Kanunu’nun 3/4 maddesinde tanzim edilmiştir. Bu hükme göre hamil talepte bulunur ve çekin arka yüzüne çekin bankaya ibraz edildiği tarih, hesap durumu, bankanın yükümlülüğü çerçevesinde ödediği miktar ve ibraz eden gerçek kişinin adı ve soyadı yazılır. İbraz eden hamil ve banka yetkilisi tarafından imzalanır. Eğer hamil imzalamaktan kaçınırsa “karşılıksızdır” işlemi yapılamaz. “Karşılıksızdır” işlemi muhattap bankanın hamile kanunen ödemekle yükümlü olduğu tutar dışında çek bedelinin karşılanamayan kısmı ile sınırlı olarak yapılır.
Burada üzerinde durulması gereken bir husus da “karşılıksızdır” işlemi dışındaki bir işlemin suçu meydana getirip getirmeyeceğidir. Hamile ödeme yapılmamasının nedeni yalnızca hesapta çekte yazan meblağı karşılayacak paranın olmamasın değildir. Örneğin ilgili hesapta bir rehin hakkı tesis edilmiş ve bu sebeple ödeme yapılmaması söz konusu olmuş olabilir. Bu gibi durumlarda hamil tarafından Çek Kanunu’nda belirtilen “karşılıksızdır” işlemi yapılamayacağından çekin karşılıksız olduğunun tespit edilmesi mümkün olmayacaktır. Kısaca suç için aranan fiil unsuru gerçekleşmeyeceğinden suç oluşmayacaktır.
Karşılıksız Çek Cezası 2026 Yılında Nedir?
Karşılıksız çek suçunun cezası, Çek Kanunu’nun 5. maddesinde düzenlenmiştir. İlgili düzenleme ile karşılıksız çek keşide eden kişiye adli para cezası ve bazı durumlarda hapis cezası verilmektedir.
Yasal ibraz süresinde meşru hamil tarafından muhatap bankaya ibraz edilen çek için “karşılıksızdır” işlemi yapılmasına sebebiyet veren kişi hakkında her bir çekle ilgili olarak, binbeşyüz güne kadar adli para cezasına hükmolunur. Ayrıca bunun için hamilin şikayeti aranmaktadır.
Kanun aynı zamanda adli para cezası bakımından asgari bir sınır öngörmektedir. Buna göre faile hükmedilecek adli para cezası çek bedelinin karşılıksız kalan miktarından az olamaz. Hakim Türk Ceza Kanunu’nun 52. maddesi uyarınca gün sayısını ve her gün için failin ödeyeceği tutarı hükmedecektir. Burada hakime geniş bir takdir yetkisi tanınmaktadır. Ayrıca hakim failin sosyal ve ekonomik durumunu göz önünde tutarak adli para cezasını ödemesi için hükmün kesinleşme tarihinden itibaren bir yıldan fazla olmamak üzere mehil verebilir ve bu cezanın belirli taksitler halinde ödenmesine de karar verebilir.
Adli para cezasının ödenmemesi halinde faile verilen bu cezanın Çek Kanunu uyarınca hapis cezasına çevrilmesi gündeme gelecektir. Ayrıca verilen bu adli para cezası, kamuya yararlı bir işte çalıştırılma kararı verilmeksizin doğrudan hapis cezasına çevrilir.
Ayrıca Çek Kanunu’nun 5. maddesinde, caydırıcı olması ve eylemin yeniden işlenmesini engellemek açısından çek keşide etme ve hesap açma yasağı ile çek yapraklarının iadesi öngörülmüştür. Mahkeme tarafından her bir çek yaprağı için ayrı ayrı çek düzenleme ve hesap açma yasağı verilmesi gerekir.
Karşılıksız Çek Suçunda Şikayet Süresi Ve Zamanaşımı
5941 sayılı Çek Kanunu’nda şikayete tabi bir suç olup failin cezalandırması için hamilin şikayeti aranmaktadır. Şikayete tabi suçlarda şikayet bir cezalandırılma koşuludur.
Karşılıksız çek suçunda “çek hamilinin” şikayet hakkının bulunduğu açıkça düzenlenmiştir. Ancak hamilin şikayet hakkına sahip olması için meşru hamil olması gerekmektedir. Kanunen emre yazılı senet olan çek kural olarak ciro ve teslim ile devredilir. Meşru hamil ise düzgün ve birbirini takip eden ciro silsilesi ile tespit edilir. Eğer ciro silsilesinde bir kopukluk söz konusu ise elinde bulunduran hamil meşru hamil sayılamayacağından şikayet hakkı da olmayacaktır. Eğer çek hamiline yazılı ise çeki elinde bulunduran kişi meşru hamil sayılır ve şikayet hakkı olur.
Çizilmiş cironun varlığı halinde Türk Ticaret Kanunu’nun 790. maddesine göre yazılmamış sayılacağından cirosu çizilen kişi de meşru hamil sayılmaz ve şikayet hakkı bulunmaz.
Çek Kanunu uyarınca karşılıksız çek suçu sebebiyle açılmış davalar icra mahkemesinde görülür ve İcra İflas Kanunu’nun 347. maddesi uygulanır. Bu hüküm uyarınca şikayet fiilin öğrenildiği tarihten itibaren 3 ay içinde ve her halükarda fiilin işlendiği tarihten itibaren 1 yıl içinde icra mahkemesine yapılmalıdır.
Karşılıksız Çek Suçunda Şikayet Nasıl Yapılır?
Şikayetin şekli de hak kaybı yaşanmaması açısından önem arz eder. Çekin karşılıksız çıkması durumunda ilgili çekin ön ve arka tarafının fotokopisi muhatap banka tarafından hamile ücretsiz şekilde verilir. İcra ve İflas Kanunu’nun 350. maddesi uyarınca karşılıksız çeklere ilişkin şikayet yazılı veya tutanağa geçirmek kaydıyla sözlü bir biçimde icra ceza mahkemelerine yapılır. Şikayet dilekçesine muhatap banka tarafından verilen çekin ücretsiz fotokopisi eklenmelidir.
Çek Mağdurları Ne Yapmalı
Karşılıksız çek suçu mağdurları öncelikle yukarıda da belirttiğimiz şekilde muhatap bankadan “karşılıksızdır” fotokopisini almalıdır. Zira alınan bu fotokopi şikayet dilekçesi ile birlikte verilmelidir. Şikayet sürecinde özellikle şikayet sürelerinin kaçırılmaması açısından uzman bir avukattan destek almak ve süreci birlikte yönetmek hak kaybının yaşanmasının önüne geçmektedir.
Karşılıksız Çek Suçunda Avukatın Rolü
Karşılıksız çek suçunda ceza hukuku alanında uzman bir avukattan yargılama süreci hakkında destek almak önemlidir. Özellikle şikayet süreci açısından süreleri kaçırmamak ve yapılacak olan şikayetin şikayette bulunanın lehine sonuçlanması açısından ceza hukuku alanında uzman bir avukattan destek alınarak gerekli deliller de eklenerek süreç yönetilmelidir. Yukarıda belirttiğimiz gibi muhatap bankadan alınan karşılıksız çekin fotokopisi önemli bir delil olup alınması ve şikayet dilekçesine eklenmesi elzemdir.
Karşılıksız Çek Davasında Mahkeme Süreci
Çek Kanunu md. 5/1’e göre çekin karşılıksızdır işlemi yapılmasına sebebiyet veren kişi hakkında yargılama icra ceza mahkemelerinde görülecektir. 5941 sayılı Çek Kanunu’nun 3/6 maddesi hükmünde yer alan “Cumhuriyet Başsavcılığına talepte” ifadesi değiştirilerek “icra mahkemelerine şikayette” ifadesi haline getirilmiştir. Yargılama usulünde de İcra ve İflas Kanunu hükümleri uygulama alanı bulacaktır.
Bu suçla ilgili olarak adli soruşturma ve iddianame düzenlenmesi gerekmemektedir. Karşılıksız çek düzenleme suçundan dolayı soruşturma aşaması yoktur. Yargılama süreci, hamilin şikayeti ile ve kovuşturma aşamasıyla başlayacaktır. Şikayet dava şartı olup, şikayet iddianamenin yerini alan belge yerine geçmektedir.
Karşılıksız Çek Kesmenin Cezai Ve Hukuki Sonuçları
Karşılıksız çek düzenlemek hem cezai hem de hukuki eksende birtakım sonuçlar doğurmaktadır. Cezai cephede 5941 sayılı Çek Kanunu’nun 5. maddesi uyarınca, kanuni ibraz süresi içinde bankaya ibraz edilen bir çek hakkında “karşılıksızdır” işlemi yapılmasına sebebiyet veren kişi yönünden her bir çek için 1500 güne kadar adli para cezası öngörülmüştür. Ayrıca mahkeme tarafından hükmedilecek adli para cezasına kanun tarafından asgari bir sınır konmuş, bu tutarın çekin karşılıksız kalan kısmından az olamayacağı Çek Kanunu’nda açıkça hükme bağlanmıştır. Mahkeme ayrıca çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağına da hükmeder, yasak varsa yasağın devamına karar verilir.
Hukuki sonuçlar yönünden, hamil alacağını tahsil için İcra ve İflas Kanunu’nda düzenlenen kambiyo senetlerine özgü haciz yolu ile doğrudan takip başlatabilir. Bu takipte ödeme emri tebliği, sınırlı itiraz ve hızlı haciz–satış aşamaları söz konusu olduğundan alacaklının alacağına kavuşması diğer icra takiplerine oranla daha kısa sürmektedir. Bir diğer deyişle çekin kambiyo senedi niteliği, alacaklı lehine hız sağlamaktadır.
Son olarak, karşılıksız çek suçu “şikâyete tabi”dir; şikâyet hakkı yetkili hamile aittir ve şikâyet süreleri bakımından Türk Ceza Kanunu m.73’teki genel rejim (altı aylık hak düşürücü süre—fiil ve failin öğrenilmesinden itibaren) uygulanır. Bu nedenle “karşılıksızdır” işleminin zamanında ve usulüne uygun yaptırılması, şikâyet süresinin kaçırılmaması ve paralelde kambiyo takibinin gecikmeden yürütülmesi, hem cezai hem de hukuki korumadan etkili biçimde yararlanmanız için esastır.
Karşılıksız Çek Suçunda Adli Para Cezası Ve Hapis Cezası
Karşılıksız çek suçu açısından Çek Kanunu’nda adli para cezası öngörülmüştür. Süresi içerisinde muhatap bankaya ibraz edilen çekte “karşılıksızdır” işlemi yapılmasına sebebiyet veren kişi hakkında her bir çekle ilgili olarak, binbeşyüz güne kadar adli para cezasına hükmolunur. Aynı zamanda bu suç şikayete tabi bir suç olduğundan cezalandırılma şartı olarak hamilin şikayeti aranmaktadır.
Karşılıksız çek suçunu işleyen fail bakımından adli para cezasına hükmedilmesi fakat failin adli para cezasını kararda hükmedilen şekilde ödememesi halinde verilen adli para cezası hapis cezasına çevrilecektir. Aynı zamanda verilen adli para cezası kamuya yararlı bir işte çalıştırma kararı verilmeksizin doğrudan hapis cezasına çevrilir.
Karşılıksız Çekte Hangi Durumlarda Ceza Verilmez
Karşılıksız çek suçu Çek Kanunu’nda düzenlenmiş olup suçun unsurlarının somut olayda oluşmaması halinde suç oluşmayacağından faile ceza verilmeyecektir. Örneğin muhatap bankaya meşru olmayan hamil tarafından ibraz edilmesi, Türk Ticaret Kanunu’nda belirtilen ibraz sürelerinden sonra ibraz edilmesi, çekin kanuni geçerlilik unsurlarını taşımaması gibi durumlarda bu suç oluşmayacaktır. Aynı şekilde çekte “karşılıksızdır” işlemi yapılmaması da suçun oluşmasını engeller. Şikayete tabi bir suç olduğundan hamil tarafından şikayet edilmediği takdirde faile ceza verilemez.
Karşılıksız Çek Affı Ve Yapılandırma Durumu
Karşılıksız çek suçu açısından Çek Kanunu’nun 6. maddesinde özel bir etkin pişmanlık hükmü düzenlenmiştir. Bu hükme göre karşılıksız kalan çek bedelinin çekin düzenlenme tarihine göre yasal ibraz tarihinde itibaren işleyecek ticari işlerde temerrüt faizi ile birlikte tamamını ödeyen kişi hakkında yargılama aşamasındaysa davanın düşmesine karar verilir. Eğer mahkumiyet kararı kesinleştikten sonra ödenirse mahkeme tarafından hükmün bütün sonuçlarının ortadan kaldırılmasına karar verilir. Bunların haricinde çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağının kaldırıldığı da MERSİS’e bildirilir ve ilan olunur.
Çek Kanunu’na Göre Yükümlülükler Nelerdir
Karşılıksız çek suçunun merkezinde, çek hesabı sahibinin çek karşılığını hesapta bulundurma yükümlülüğü yer alır. 5941 sayılı Çek Kanunu’nda kanuni ibraz süresi içinde “karşılıksızdır” işlemi yapılmasına sebebiyet veren kişi hakkında adli para cezası ve çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağı öngörülmüştür. Yasak kararı verilenlerin elindeki çek yapraklarını bankaya iade etme ve henüz tahsil edilmemiş çekleri liste halinde bildirme yükümlülükleri de açıkça düzenlenmiştir.
Bankanın da hamilin şikayet etmesi için “karşılıksızdır” işlemi yapılan çekin ön ve arka yüzünün fotokopisini ücretsiz bir biçimde verme yükümlülüğü vardır. Bu fotokopi olası bir ceza yargılamasında hamil lehine önemli bir delil oluşturacaktır.
Karşılıksız Çek Suçunda TCK’ya Göre Uygulama
Karşılıksız çek suçu özel bir kanun olan 5941 sayılı Çek Kanunu’nda düzenlenmiştir. Lakin somut olayda hakim fail için ceza tayin ederken Türk Ceza Kanunu’nun genel hükümlerinden yararlanacaktır. Örneğin somut olayın özelliklerine, mağdurun gördüğü zarara ve failin suç işlerken güttüğü amaç ve saike göre Türk Ceza Kanunu’nun 61. maddesi uyarınca cezayı bireyselleştirecektir. Aynı zamanda takdiri indirim sebeplerinin varlığı halinde de genel hükümler uyarınca hakim hükümleri somut olaya tatbik edecektir.
Bankanın Sorumluluğu Ve Ödeme Yükümlülüğü
Banka Türk Ticaret Kanunu’na göre tacir sıfatına sahip olduğundan gerek çek hesabı açarken gerekse hamile ödeme yaparken birtakım yükümlülüklere sahiptir. Ayrıca muhatap bankanın bu yükümlülüklerini yerine getirirken göstermesi gereken özen ölçüsü tacir sıfatı sebebiyle daha ağırdır.
Banka, “karşılıksızdır” işlemi yaptıktan sonra kanunen ödemekle yükümlü olduğu miktarı hamile ödemekle yükümlüdür. Bu bedelden sonra kalan tutarla sınırlı olmak üzere “karşılıksızdır” işlemi yapmalıdır. Bu işlemden sonra banka çekin ön ve arka yüzünün fotokopisini kanunen hamile vermekle yükümlüdür.
Ayrıca bankaların Türk Ticaret Kanunu açısından tüzel kişi tacir olması sebebiyle çek hesabı açarken özen yükümlülüğü mevcuttur. Buna göre çek hesabı açtırmak isteyen kişinin yasaklı olup olmadığını araştırmalı ve bunun yanında ilgili kişinin sosyal ve ekonomik durumuyla ilgili de araştırma yapmakla yükümlüdür. Bu durumlarda bankanın sorumsuzluk anlaşması yapması da mümkün değildir. Zira Türk Borçlar Kanunu’na göre bankaların müşterileriyle yapacağı her türlü sorumsuzluk anlaşması (hafif kusur da dahil olmak üzere) geçersizdir. Bankanın bu yükümlülüklere aykırı hareket etmesi sebebiyle Türk Borçlar Kanunu’nun haksız fiil hükümlerine göre sorumluluğu doğmaktadır.
Aynı zamanda Çek Kanunu uyarınca hamilin talebine rağmen “karşılıksızdır” işlemi yapmayan banka görevlisinin cezai sorumluluğu gündeme gelir. Bu durumda kanun şikayet üzerine banka görevlisinin bir yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılacağını düzenlemiştir.
Çekin Tahsil Edilememesi Durumunda Ne Yapılır?
Çek bankaya kanuni ibraz süresi içinde sunulmasına rağmen ödenmezse ilk adım, muhatap bankaya “karşılıksızdır” işlemini yaptırmaktır. Karşılıksızdır işleminin tespiti açısından, hem başvuru haklarının korunması hem de cezai başvuru bakımından önemli bir delildir. Bankanın kanunen ödemekle yükümlü olduğu karşılıksız kalan kısım dışında varsa talep edilir; ayrıca çekin aslını, ibraz bilgisini ve “karşılıksızdır” şerhini içeren belgeleri özenle saklanmalıdır. Zira bunlar olası bir yargılama aşamasında muhtemel lehe delil olacak şekilde kullanılacaktır. Bu aşamada, keşideciye ve cirantalara ihtar gönderilebilir; gerektiğinde keşidecinin malvarlığına yönelik delil tespiti veya ihtiyati haciz istenebilir.
Tahsil için en hızlı yol çoğu durumda İcra ve İflâs Kanunu’ndaki kambiyo senetlerine özgü haciz yolu ile takiptir. Çekin aslıyla yetkili icra dairesinde takip talebi yapılır; borçluya Örnek 10 ödeme emri tebliğ edilir. Borçlunun 5 gün içinde imzaya veya borca itiraz imkanı, 10 gün içinde ödeme veya mal beyanı yükümlülüğü vardır. İlgili itiraz süresinin geçmesi ile takip kesinleşir ve haciz–satış aşamasına geçilir. Zamanaşımı ve ibraz süreleri icra takibi açılacağı zaman titizlikle gözetilmeli; rücu hakları ibraz süresinin bitiminden itibaren 3 yıl içinde kullanılmalıdır. Uyuşmazlığı doğrudan alacak davasına taşınması halinde, mutlak/nispi ticari dava sayılabilecek bu ihtilaflarda dava şartı arabuluculuk gündeme gelebilir. Fakat kambiyo yoluyla icra takibinde arabuluculuk zorunlu değildir.
2026 Güncel Yargıtay Kararları Işığında Uygulama
- Karşılıksız Çek Suçunda Hamilin Şikayet Hakkının Olması:
“5941 sayılı Kanun’daki “hamilin şikayeti” kavramı lafzi yorum doğrultusunda ele alınacak olursa kanun koyucu, başkaca bir şart aramaksızın şikayet hakkını doğrudan hamile vermiştir. Suçun düzenlenme amacı; çek bedelinin ödenmesini sağlamaktır. Tüm bu açıklamalar doğrultusunda; “karşılıksızdır” işlemini yaptıran kişinin, çek bedelini banka yerine kendisinden önce ciro silsilesinde yer alan cirantalardan herhangi birinden tahsil etmesi halinde, “şikayet” yönünden hukuki bir yararı kalmamaktadır. İşlenmiş bir suç hakkında soruşturma ve kovuşturma yapma şartının, bu suç yönünden mağduriyeti ve şikayet yönünden hukuki yararı kalmayan bir kişiye ait olması suçun düzenlenme amacına uygun düşmemektedir.” (Yargıtay 19. Ceza Dairesi 10.05.2018 Tarih, 2018/3072 Esas, 2018/5874 Karar)
- Karşılıksız Çekin İbraz Süresinde Muhatap Bankaya Verilmesi Gerekir:
“Sanığın üzerine atılı “karşılıksız çek düzenleme” suçunun 5941 sayılı Çek Kanunu’nun 6728 sayılı Kanun ile değişik 5/1. Maddesinde düzenlendiği, anılan Kanun maddesi uyarınca sanık hakkında cezaya hükmedilebilmesi için öncelikle ibraz süresi içerisinde ödeme için bankaya ibraz edilmiş karşılıksız bir çekin mevcut olması ve ayrıca 2004 sayılı İcra ve İflâs Kanunu’nun 347. maddesinde öngörülen hak düşürücü süreler içerisinde şikayet hakkının kullanılmış olması gerektiği,… 1. İcra Ceza Mahkemesinin 21/11/2017 tarihli ve 2017/939 esas, 2017/1223 sayılı kararında bu hususlar gözetilmeden sanığın mahkumiyetine dair hüküm kurulduğu anlaşılmakla” (Yargıtay 19. Ceza Dairesi 04.06.2018 Tarih, 2018/3190 Esas, 2018/6724 Karar)
Karşılıksız Çek Mahkemeye Başvuru Aşamaları Nelerdir
Çek Kanunu’nun 5/1. maddesine göre, çekin karşılıksız çıkmasına neden olan kişi hakkında yargılama icra ceza mahkemelerinde yapılır. Ayrıca 5941 sayılı Kanun’un 3/6. maddesinde yer alan “Cumhuriyet Başsavcılığına talep” ifadesi değiştirilmiş ve “icra mahkemelerine şikayet” şeklinde düzenlenmiştir. Dolayısıyla bu davalarda usul bakımından İcra ve İflas Kanunu hükümleri uygulanır.
Bu suçta adli soruşturma yapılmasına veya iddianame hazırlanmamaktadır. Karşılıksız çek düzenleme suçunda soruşturma aşaması bulunmaz. Yargılama, hamilin şikayeti üzerine doğrudan kovuşturma aşamasında başlar. Şikayet dava şartı olup, iddianame yerine geçen belge niteliğindedir.
Karşılıksız Çek Savunma Hazırlarken Nelere Dikkat Edilmeli
Karşılıksız çek suçunda savunma hazırlarken ilk adım, olayın teknik-şekli şartlarını titizlikle denetlemektir: Çekin kanuni ibraz süresi içinde bankaya sunulup sunulmadığı, “karşılıksızdır” işlemi bankaca usulüne uygun yapılıp yapılmadığı ve bu durumun belgelenip belgelenmediği, çekin şekil şartları yönünden geçerli olup olmadığı ve hamilin gerçekten yetkili olup olmadığı. Bütün bu sayılanlar karşılıksız çek suçunun fiili unsurlarını oluşturmaktadır. Dolayısıyla bunlardan birinde herhangi birindeki eksiklik, suçun oluşumuna doğrudan engeller.
İkinci adım, usulî güvenceleri ve süreleri gözeterek dosyayı yapılandırmaktır. Suçun yasal tanımı 5941 sayılı Çek Kanunu m.5’te yer alır; yaptırım, hamilin şikayetine bağlı olarak her çek için adli para cezası ve çek düzenleme/açma yasağıdır. Şikayet hakkının süresinde kullanılıp kullanılmadığı mutlaka denetlenmelidir. Yetkili mahkemenin doğru belirlenmesi ve eksiksiz toplanması önemlidir.
Üçüncü olarak, örneğin İbraz süresi geçmişse, ödeme yasağı/konkordato/fiili imkânsızlık gibi hâller varsa veya çekin gerçekte düzenleme tarihi tartışmalıysa bu noktalar somut belgelerle ortaya konulmalıdır. Öte yandan 5941 m.6 çerçevesinde çek bedelinin (faiziyle) tam ödenmesi, çek yasağının kaldırılması ve yaptırımın sonuçları bakımından önemli etkiler doğurabilir; bu nedenle savunma stratejisinde ödeme ve uzlaşma imkanları da eşzamanlı değerlendirilmelidir.
Karşılıksız Çekte Hangi Durumlar Suç Oluşturmaz
Çekin kanuni ibraz süresi içinde bankaya sunulmaması, “karşılıksızdır” işlemi bankaca usulüne uygun yapılmaması ve bu durumun belgelenmemesi, çekin şekil şartları yönünden geçerli olmadığı ve hamilin gerçekten yetkili olmadığı durumlarda ortada gerçek bir senet olmadığından karşılıksız çek suçu oluşmayacaktır. Bütün bu sayılanlar karşılıksız çek suçunun fiili unsurlarını oluşturmaktadır. Dolayısıyla bunlardan birinde herhangi birindeki eksiklik, suçun oluşumuna doğrudan engeller.
Karşılıksız Çek Şirket Yetkilileri Ve Temsilcilerin Sorumluluğu
Karşılıksız çek gerçek kişi tarafından keşide edilebileceği gibi zaman zaman tüzel kişi olan ticari şirketler tarafından da keşide edilmektedir. Tüzel kişi olan ticari şirketlerin karşılıksız çek düzenlemesi durumunda tüzel kişilerin fail olamaması sebebiyle fail ilgili tüzel kişinin mali işlerinden sorumlu yönetim kurulu üyesidir. Eğer ilgili tüzel kişide özel olarak böyle bir yönetim kurulu üyesi bulunmuyorsa yönetim kurulunu oluşturan gerçek kişiler karşılıksız çek düzenleme suçundan sorumlu olacaktır.
Çek Kanunu uyarınca; eğer çek hesabı sahibi bir tüzel kişilikse bu tüzel kişinin mali işlerinden sorumlu yönetim kurulu üyesi, bu şekilde bir belirleme yapılmamışsa yönetim kurulunu oluşturan gerçek kişilerin tamamı çek karşılığı tutarı muhatap banka hesabında bulundurmakla yükümlüdür. Dolayısıyla karşılıksız olarak çek düzenlenmesi durumunda bu kişi ya da kişilerin cezai sorumluluğu gündeme gelecektir.
Karşılıksız Çekte İcra Takibi Nasıl Yapılır
Karşılıksız çek alacaklarında çeki elinde bulunduran hamil açısından en hızlı yol İcra ve İflas Kanunu uyarınca kambiyo senetlerine özgü haciz yolu ile icra takibi başlatmaktır. Çekin asılları takip talebine eklenir ve icra dairesi tarafından Örnek 10 ödeme emri düzenlenerek borçluya tebliğ edilir. Kambiyo senetlerine özgü haciz yolu ile icra takibinde tüm itirazlar 5 gün içinde icra mahkemesine yapılır. Ödeme süresi ise 10 gündür. Kambiyo senetlerine özgü haciz yolu ile icra takibinde icra müdürü sadece senedin kambiyo senedi olup olmadığını ve vadesinin gelip gelmediğini incelemeye yetkili kılınmıştır.
Borçlunun yetki itirazında bulunması halinde yetkili icra dairesini açıkça itirazında göstermiş olması gerekmektedir. Aksi takdirde hiç itiraz etmemiş sayılacaktır. Eğer borçlu takipte borcun bir kısmına itiraz ediyorsa itiraz ettiği kısmı da açıkça belirtmelidir.
Borçlunun takibe konu çekte bulunan imzaya itiraz etmesi de mümkündür. Bu itirazın da İcra ve İflas Kanunu uyarınca ayrıca ve açıkça yapılması gerekmektedir. Aksi takdirde takip dayanağı kambiyo senedinde bulunan imzanın kendisinin olduğu kabul edilir.
Borçlunun 5 günlük itiraz süresi içinde herhangi bir itirazda bulunmaması halinde takip kesinleşir ve haciz–satış aşamasına ilerlenir. Çek ibraz ve zamanaşımı süreleri geçmeden kambiyo yoluyla takip başlatmak, alacağın tahsil edilebilmesi açısından oldukça önemlidir.
Karşılıksız Çek Tahsili Avukat
Bir çekin karşılıksız çıkması sebebiyle kişinin mağdur olmaması ve hak kaybı yaşamaması için uzman bir avukattan konu ile ilgili hukuki destek almalıdır.
Karşılıksız çekin hem hukuki hem de cezai boyutu olması sebebiyle yargı mercilerine başvurma ve takip süreci titizlikle yürütülmesi gereken işlerdendir. Özellikle, karşılıksız çekin tahsilini sağlamak amacıyla kambiyo senetlerine özgü haciz yolu ile icra takibi başlatıldığında itirazların yapılma usulleri ve sürelerin kısa olması sürecin kapsamlı incelenmesini gerektirmektedir. Zira kapsamlı ve titiz bir biçimde takip edilmemesi halinde hak kaybı yaşanması kaçınılmazdır.
Sıkça Sorulan Sorular
Karşılıksız çek vermek suç mu?
Karşılıksız çek suçu (kanunen doğru olan tabiri ile çek ile ilgili karşılıksızdır işlemi yapılmasına sebebiyet verme suçu) Çek Kanunu’nun 5. maddesinde düzenlenmiş ve ilgili suçun faili açısından adli para cezası yaptırımı öngörülmüştür.
Karşılıksız çek suçunda şikayet süresi
Karşılıksız çek suçu şikayete tabi bir suçtur. Şikayet fiilin öğrenildiği tarihten itibaren 3 ay içinde ve her halükarda fiilin işlendiği tarihten itibaren 1 yıl içinde icra mahkemesine yapılmalıdır.
Karşılıksız çekin cezası nedir 2026
İlgili suçun faili için her bir çek için 1500 güne kadar adli para cezası öngörülmüştür. Fakat bu adli para cezasının fail tarafından zamanında ödenmemesi halinde, verilen adli para cezası hapis cezasına çevrilir.
Karşılıksız çekin hapis cezası ne zaman uygulanır?
Hükmedilecek adli para cezasının fail tarafından ödenmemesi halinde hükmolunan adli para cezası hapis cezasına çevrilir ve bu durum ilk hükmedilen kararda açıkça belirtilir.
Karşılıksız çek suçunda affa uğrayanlar tekrar ceza alır mı?
Af geçmişe yönelik sonuç doğurur ve karşılıksız çek düzenleyen kişiler tekrardan ceza alabilir. Affa uğramış olmak, ileride işlenecek karşılıksız çek suçu bakımından bir koruma sağlamaz.
Banka ödeme yapmazsa sorumlu olur mu?
Öncelikle belirmek gerekir ki muhatap banka kambiyo ilişkisine dahil değildir, dolayısıyla kendisine kambiyo senetlerine özgü haciz yolu ile icra takibi başlatılamaz. Çekin süresi içerisinde muhatap bankaya ibraz edilmesi halinde çek hesabında karşılığın bulunmasına rağmen sebepsiz yere muhatap banka tarafından bedelin ödenmemesi halinde, kambiyo ilişkisine bağlı olmaksızın muhatap banka, hamile karşı TBK’da düzenlenen haksız fiil hükümleri uyarınca sorumlu olacaktır.
Karşılıksız çekte dava açma süresi nedir?
Karşılıksız çekte cezai yönden şikayet süresi fiilin öğrenildiği tarihten itibaren 3 ay ve her halükarda fiilin işlendiği tarihten itibaren 1 yıldır. Hukuki açıdan ise Türk Ticaret Kanunu’nun 814. maddesi zamanaşımını düzenlemektedir. Bu maddeye göre hamilin; cirantalara, düzenleyene ve diğer çek borçlularına karşı sahip olduğu başvurma hakları, ibraz süresinin bitiminden itibaren üç yıl geçmekle zamanaşımına uğrar. Dolayısıyla ibraz süresi belirlendikten sonra üç yıllık zamanaşımı süresi belirlenmelidir.