PATENT HAKKININ İHLALİ DAVALARI (2026)
Günümüzde ekonominin ve toplumun, teknolojik yeniliklere çift taraflı bağlılığı, patent hukukunu kamu yararı özelinde de önemli bir konuma getirmiş ve düzenlemelerle patent hakkının ihlali niteliğindeki eylemlerin önüne geçilmek amaçlanmıştır. Teknolojik gelişmelerin ve yeniliklerin yeterli, şeffaf ve güvenilir kurallar çerçevesinde korunması, ekonomik ve toplumsal açıdan hayati derecede önem taşır. Bu yazımızda öncesinde patent hakkının içeriğine değindikten sonra hangi hallerde hakkın ihlal edildiğini ve bu durumlarda hak sahibinin başvurabileceği hukuki yollara değineceğiz.
Patent Hakkı Nedir ve Nasıl Korunur?
“Patent” kelimesi kökensel olarak, Latince’de “açılma, yayılma” fiilini ifade eden “patere” kelimesine karşılık gelir. “Littera patens” ise, “patere” fiil biçiminden evrilmiş, “açık mektup, genelge” anlamındadır. Türk Dil Kurumu’nun tanımına göre ise, patent kavramı “buluş belgesi” kavramını ifade eder.
Patent hakkı, teknik bir buluşu belirli bir süre için sadece buluş sahibine kullanma, üretme, satma ve lisanslama yetkisi veren sınai mülkiyet hakkıdır. Patent, yeni, buluş basamağı içeren ve sanayiye uygulanabilir teknik çözümlere tanınır ve bu sayede buluş sahibine rakiplerine karşı önemli bir rekabet avantajı sağlar. Patent hakkının ihlali, hakkın sağladığı tekel yetkisinin (inhisari kullanım yetkisi) rızaya aykırı biçimde üçüncü kişilerce kullanılması anlamına gelir ve hem hukuki hem cezai yaptırımları gündeme getirir.
Patent hakkı, esas olarak tescil yoluyla ve tescil sonrasında açılabilecek davalarla korunur. Tescilli patent, Sınai Mülkiyet Kanunu kapsamında patent hakkının ihlali halinde tecavüzün tespiti, önlenmesi, durdurulması ve tazminat talepleriyle korunur. Ayrıca patent sahibinin gümrüklerde el koyma, ihtiyati tedbir, delil tespiti gibi geçici ve koruyucu hukuki imkanlara başvurması da mümkündür. Bu çerçevede patent hakkının ihlali, sadece özel hukuk davası değil, aynı zamanda ceza davası ve idari başvuru süreçlerini de içeren uyuşmazlık türüdür.
Patent İhlali Ne Anlama Gelir?
Patent ihlali veya diğer bir ifadeyle patent hakkının ihlali, üçüncü kişilerin patent sahibinden izin almaksızın (örneğin lisans hakkı olmadan) patent konusu buluşu üretmesi, kullanması, satması, satışa sunması, ithal etmesi ya da bu fiillere yardımcı olmasıdır. Burada temel ölçüt, patentin sağladığı tekel hakkının izinsiz biçimde ortadan kaldırılmasıdır. Patent hakkının ihlali, çoğu zaman rakip firmaların aynı veya eşdeğer teknik çözümü kullanarak piyasaya girmesi ve patent sahibinin ekonomik çıkarlarının zarar görmesi şeklinde ortaya çıkar.
Patent hakkının ihlali, sadece birebir aynı ürünü üretmek veya satmakla sınırlı olmayıp, patent hakkının koruma kapsamı içinde kalan eşdeğer çözümleri kullanmayı da kapsamaktadır. Bu nedenle patent hakkının ihlal edilip edilmediğinin değerlendirmesi yapılırken, patent istemleri, teknik özellikler, kullanım alanı ve ortalama teknik bilgiye sahip uzman perspektifi birlikte değerlendirilir. Patent hakkının ihlal edilidiği durumlarda, hak sahibi hem ihlalin durdurulmasını hem de uğradığı zararın tazminini talep edebilir.
Patent Hakkının İhlali Hangi Durumlarda Söz Konusudur?
Patent hakkının ihlali durumu Sınai Mülkiyet Kanunu’nun 141. maddesinde düzenlenmiştir. Patent hakkının ihlali, tescilli patentin koruma kapsamında kalan bir buluşun patent sahibinin rızası dışında kullanılmasıyla ortaya çıkmaktadır. Örneğin, patentli bir ürünün izinsiz üretilmesi, üretilen ürünün piyasaya sürülmesi, satılması veya ithal edilmesi patent hakkının ihlali olarak kabul edilir. Aynı şekilde patentli bir yöntemin izinsiz uygulanması, bu yöntemle üretilen ürünlerin ticarete konu edilmesi veya reklam yoluyla pazarlanması da patent hakkının ihlali kapsamındadır.
Patent hakkının ihlali, doğrudan ihlal yanında, başkalarını ihlale yönlendirme, ihlale yardımcı olma gibi dolaylı fiillerle de gündeme gelebilir. Ayrıca patent konusu ürün veya yöntemin taklit edilerek, tüketicide karıştırılma ihtimali yaratacak biçimde pazarlanması, teknik çizim, kalıp, aparat gibi ihlale elverişli araçların bulundurulması veya dağıtılması da patent hakkının ihlali sayılabilir.
Patent Hakkı İhlaline Karşı Açılabilecek Davalar
Patent hakkının ihlali halinde, patent sahibinin başvurabileceği birden fazla hukuki yol bulunmaktadır. Hak sahibinin ihlal durumunda başvurabileceği hukuki imkanlar 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu’nda düzenlenmektedir. Bunların başında tecavüzün tespiti davası, tecavüzün önlenmesi (men’i) davası, tecavüzün durdurulması davası ve tazminat davaları gelir. Bu davalarla patent hakkının ihlali hem devamı engellenerek geleceğe dönük koruma sağlanır hem de geçmişe dönük zararlar giderilmeye çalışılır. Ayrıca bazı hallerde ihlale konu ürünlerin imhası, üzerindeki ayırt edici işaretlerin kaldırılması gibi tali talepler de gündeme gelebilir.
Hak ihlali iddiası ile birlikte patent hükümsüzlüğü davası da gündeme gelebilmektedir. Zira davalı taraf, patent hakkının ihlali iddiasına karşı savunma olarak patentin hükümsüz olduğunu ileri sürebilir veya ayrı bir hükümsüzlük davası açabilir. Bu nedenle patent hakkının ihlali davalarında, hem patentin geçerliliği hem de ihlal olup olmadığı değerlendirilebilmektedir.
Patent hakkının ihlali durumunda hak sahibinin dava açarken dava dilekçesinin nasıl hazırlanması gerektiğini anlattığımız “Patent İhlali Dava Dilekçesi Örneği” adlı yazımızı okuyarak dava dilekçesinin nasıl hazırlanması gerektiğini detaylıca öğrenebilirsiniz.
Patent Hakkına Tecavüz Halinde Açılabilecek Davalar
| Dava Türü | Açıklama |
|---|---|
| Tecavüzün Tespiti Davası | Patent hakkına yönelik bir tecavüzün var olup olmadığının mahkeme tarafından belirlenmesini amaçlar. |
| Tecavüzün Önlenmesi (Men) Davası | Henüz gerçekleşmemiş ancak gerçekleşme tehlikesi bulunan tecavüz fiilinin önlenmesi için açılır. |
| Tecavüzün Durdurulması Davası | Devam eden bir tecavüz fiiline son verilmesini sağlamak amacıyla açılır. |
| Tecavüzün Kaldırılması (Giderilmesi) Davası | Tecavüzün doğurduğu sonuçların ortadan kaldırılması ve durumun eski haline getirilmesini hedefler. |
Patent Tecavüzü Nedeniyle Açılabilecek Tazminat Davaları
| Tazminat Türü | Açıklama |
|---|---|
| Maddi Tazminat Davası | Tecavüz nedeniyle uğranılan maddi kayıpların giderilmesi için açılır. Fiili zarar ve yoksun kalınan kazancı kapsar. Amaç, zarar görenin ekonomik durumunu eski haline getirmektir. |
| Manevi Tazminat Davası | Tecavüz fiili nedeniyle yaşanan üzüntü, elem ve acının karşılığı olarak talep edilir. |
| İtibar Tazminatı Davası | Patentli buluşun itibarı zarar görmüşse, maddi ve manevi tazminatla birlikte veya ayrıca talep edilebilir. |
Patent Hakkına Tecavüzün Tespiti Davası
Patent hakkının ihlali şüphesi bulunduğunda, patent sahibinin ilk başvurabileceği davalardan biri tecavüzün tespiti davasıdır. Bu dava ile amaç, somut olayda patent hakkının ihlali olup olmadığının mahkeme kararıyla kesin bir biçimde ortaya konulmasıdır. Tespit kararı, özellikle ihlalin devam edip etmediğinin net olmadığı, ileride açılacak tazminat davasının hazırlığı olarak delil oluşturma ihtiyacı bulunan veya ileride daha ağır uyuşmazlıkların önüne geçmek istenen hallerde önem taşır.
Tecavüzün tespiti davası sonucunda mahkeme, patent hakkının ihlali bulunduğuna karar verirse, bu karar daha sonra açılacak men, durdurma veya tazminat davalarında delil oluşturacaktır. Ayrıca patent hakkının ihlali tespit edildiğinde, ihlal fiillerinin doğurduğu sonuçların giderilmesi, ihlale konu ürünlerin akıbeti ve ihlalin kamuya duyurulması gibi yan talepler de gündeme gelebilir. Bu dava ile patent hakkının ihlali, sadece patent hakkı sahibinin soyut bir iddiası olmaktan çıkarak yargı kararı ile tespit edilerek somutlaştırılır.
Patent Hakkına Tecavüzün Önlenmesi (Men’i) Davası
Patent hakkının ihlali devam ediyor veya yakın bir ihlal tehlikesi söz konusuysa, patent sahibi tecavüzün önlenmesi yani men davası açabilmektedir. Bu dava ile amaç, patent hakkının ihlali niteliği taşıyan fiillerin tamamen durdurulması ve ihlalin tekrarlanmasının engellenmesidir. Örneğin, ihlale konu ürünlerin üretiminin ve satışının durdurulması, reklam ve tanıtım faaliyetlerinin sonlandırılması, ihlal oluşturan teknolojinin kullanılmasının men edilmesi talep edilebilir.
Men davasında mahkeme, patent hakkının ihlali bulunduğunu tespit ederse, ihlale konu fiillerin durdurulmasına yönelik hüküm kurar. Bu karar, patent hakkını ihlalde bulunan kişiye karşı icra yoluyla uygulanabilir. Böylece patent hakkının ihlali, sadece tazminatla değil, fiilin tamamen ortadan kaldırılması suretiyle de önlenmiş olur.
Patent Hakkına Tecavüzün Durdurulması Davası
Patent hakkının ihlali halihazırda sürmekteyse, patent sahibi tecavüzün durdurulması davası açarak ihlalin derhal sona erdirilmesini talep edebilir. Bu dava, çoğu zaman men davası ile birlikte veya onunla benzer içerikte açılmakla birlikte, özellikle devam eden fiillerin acilen kesilmesini hedefler. İhlale konu üretim bantlarının durdurulması, satışının yasaklanması, patent hakkının ihlaline konu olan ürünlerin toplatılması bu dava kapsamında talep edilebilecek önlemler arasındadır.
Patent hakkının tecavüz durumu her geçen gün patent sahibinin zararının artmasına yol açtığı için, tecavüzün durdurulması davası çoğu zaman ihtiyati tedbir talepleri ile birlikte yürür. Mahkeme, dava sonuçlanana kadar geçici olarak üretim ve satışın durdurulmasına karar verebilir. Böylece patent hakkının ihlali sebebiyle doğabilecek telafisi güç zararlar önlenmeye çalışılır. Durdurma kararı, daha sonra tazminat ve diğer taleplerle desteklenerek ihlalin tüm sonuçlarıyla ortadan kaldırılmasını sağlar.
Patent Hakkına Tecavüz Halinde Tazminat Davaları
Bu hakkın ihlali, çoğu zaman hak sahibinin maddi zarara uğramasına neden olur. Bu nedenle patent sahibi, tecavüzün tespiti ve durdurulması taleplerine ek olarak, uğradığı zararların giderilmesi için tazminat davası da açabilir. Tazminat talebiyle amaç, patent hakkının ihlali sonucu ortaya çıkan gerçek zararın ve yoksun kalınan kazancın karşılanmasıdır. Ayrıca bazı koşullarda manevi tazminat talebi de gündeme gelebilir.
Patentin ihlali nedeniyle açılan tazminat davalarında hak sahibin uğradığı zararın hesabı bilirkişi marifetiyle mümkündür. Mahkeme bu durumda dosyayı bilirkişite göndererek hak sahibinin zararını hesaplatır ve buna göre bir hüküm kurar. Burada belirtmek gerekir ki bilirkişi raporu takdiri delil olduğundan hakim bu rapor ile bağlı değildir. Lakin rapordan farklı bir hüküm kurması halinde kararında bu durumun gerekçesini göstermek mecburiyetindedir.
Patent Hakkına Tecavüz Halinde Tazminat Yöntem Türleri
Patent hakkına tecavüz halinde doğan zararın hesaplanmasında farklı yöntem türleri uygulanabilir. Patent ihlalinde maddi tazminat, yoksun kalınan kazanç, fiili zarar veya emsal lisans bedeli üzerinden hesaplanabilmektedir. Sınai Mülkiyet Kanunu’nun 150. ve 151. maddesinde bu durum açıkça belirtilmektedir. İlgili kanun hükümlerine göre patent hakkı sahibinin uğradığı zarar fiili kaybı ve yoksun kalınan kazancı kapsar. Yoksun kalınan kazanç miktarının hesaplanmasında ise hak sahibinin seçimlik hakları mevcuttur. Davacı olan patent hakkı sahibinin yoksun kalınan kazancın hangi yöntem ile hesaplanacağını dava dilekçesinde belirtmesi gerekmektedir. Hak sahibinin kanunen seçimlik hakları şunlardır:
- Patent hakkına tecavüz edenin rekabeti olmasaydı, hak sahibinin elde edebileceği muhtemel gelir.
- Patent hakkına tecavüz edenin elde ettiği net kazanç.
- Patent hakkına tecavüz edenin bu hakkı bir lisans sözleşmesi ile hukuka uygun şekilde kullanmış olması halinde ödemesi gereken lisans bedeli.
Davacı olan hak sahibi bu seçimlik haklardan birini seçerek hesaplamanın buna göre yapılmasını talep eder. Mahkeme de bu doğrultuda hesaplama yapması adına dosyayı bilirkişiye gönderir ve bu şekilde yoksun kalınan kazancın hesaplanması sağlanmış olur.
Patent Hakkına Tecavüz Halinde Maddi Tazminat ve Yoksun Kalınan Kar
Maddi tazminat, patent hakkının ihlali nedeniyle patent sahibinin malvarlığında meydana gelen eksilmeyi ve yoksun kaldığı kazancı karşılamayı amaçlar. Patent hakkının ihlali olmasaydı patent sahibi, ya kendisi üretim ve satış yaparak kar elde edecek ya da başkasına lisans hakkı vererek gelir sağlayacaktı. İhlal nedeniyle bu kar fırsatı elinden alınmış olur. Bu nedenle tazminat hesabında, patent sahibinin ihlal öncesi ve sonrası dönemdeki satış rakamları, fiyat politikası ve pazar payı dikkate alınır.
Yoksun kalınan kar hesaplanırken davacı hak sahibinin hesaplama yöntemini seçme hakkı vardır. Hak sahibi yoksun kalınan kazanç kapsamında; patent hakkına tecavüz edenin rekabeti olmasaydı elde edeceği muhtemel gelirini, tecavüz edenin elde ettiği net kazancını ya da tecavüz edenin bu hakkı bir lisans sözleşmesi ile hukuka uygun şekilde kullanmış olması halinde ödeyeceği lisans bedelini talep edebilmektedir. Unutmamak gerekir ki yoksun kalınan kar kapsamında davacı hak sahibi bunlardan birini talep edebilecektir.
Patent Hakkına Tecavüz Suçu ve Cezası
Patent hakkının ihlali, gerek özel hukuk gerekse ceza hukuku kapsamında ciddi sonuçlar doğurabilir. Özellikle kasıtlı olarak ve ticari ölçekli bir biçimde gerçekleştirilen ihlaller, 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu ve ilgili ceza hükümleri uyarınca suç teşkil etmektedir. Örneğin, bir işletme, rekabet avantajı sağlamak amacıyla patentli bir teknolojiyi izinsiz kullanırsa, bu durum patent sahibinin zarara uğramasına neden olabilir. Bu tür durumlarda mahkemeler, hem tecavüzün durdurulmasına hem de zararın tazmin edilmesine hükmedebilir. Ayrıca, suç teşkil eden durumlarda cezai sorumluluk da doğabilir.
Patent Hükümsüzlüğü Davası
Patent hakkına tecavüz iddiasıyla kendisine dava açılan tarafın başvurabileceği hukuki yolların en başında patentin hükümsüzlüğü davası gelmektedir. Davalı, tecavüz iddiasına konu olan patentin, yenilik, buluş basamağı veya sanayiye uygulanabilirlik gibi patent verilebilirlik şartlarını taşımadığını ileri sürerek hükümsüz kılınmasını ve sicilden terkinini talep edebilir. Patentin hükümsüzlüğüne karar verilmesi halinde, bu karar geçmişe etkili olarak sonuç doğuracağından, patent hiç tescil edilmemiş sayılır ve tecavüz iddiası dayanaksız kalır.
Patent Hakkının İhlali Davasında Ne Yapılmalı?
Patent hakkının ihlali iddiasıyla karşı karşıya kalan davalı tarafın başvurabileceği çeşitli savunma yolları vardır. En temel savunmalardan biri, ihlale konu ürün veya yöntemin patent koruma kapsamı dışında kaldığını ileri sürmektir. Bunun haricinde patent hakkının kanunda aranan şartları taşımadığı iddasıyla hükümsüzlüğü de talep edilebilmektedir. Bunun yanı sıra davalı menfi tespit davası açarak kendi ürün veya faaliyetlerinin davacının patent hakkına tecavüz etmediğinin tespiti için dava açabilir.
Patent Hakkına Tecavüzün Tespiti Davası
Patent başvurusu veya patent hakkı sahibi fiilin tecavüz olup olmadığının tespitini Sınai Mülkiyet Kanunu m. 149/1-a uyarınca mahkemeden isteyebilir. Bu dava ika edilen fiilin tecavüz olup olmadığının belirlenmesi amacıyla tecavüzün sona erdiği fakat etkilerinin devam ettiği durumda açılır. Bu davada mahkeme, patent istemleri ile ihlal edildiği iddia edilen ürün veya yöntemi teknik açıdan karşılaştırır; gerekli gördüğünde bilirkişi incelemesine başvurur. Bu dava ile patent hakkı sahibi ileride açacağı muhtemel tazminat davaları açısından delil elde etme amacı gütmektedir.
İnternet Ortamında Patent İhlali Durumunda Talepler
Patent hakkının ihlali, sadece fiziki mağazalarda değil, çevrimiçi kataloglarda, ilanlarda, reklam kampanyalarında da gerçekleşebilir. Bu nedenle patent sahipleri, internet üzerindeki satış ve tanıtım faaliyetlerini düzenli olarak takip etmeli ve ihlal şüphesinde hızlı hareket etmelidir. İnternet ortamında patent hakkının ihlali tespit edildiğinde, patent sahibi öncelikle ilgili platforma başvurarak içeriklerin kaldırılmasını talep edebilir. Ayrıca ihlalde bulunan satıcı veya üreticiye ihtarname gönderilmesi, delil tespiti yoluyla ekran görüntülerinin, ilanların ve sipariş kayıtlarının hukuken geçerli şekilde alınması büyük önem taşımaktadır.
Patent Hakkının İhlalinde Haksız Rekabet Hükümleri
Patent hakkı ihlali oluşturan fiiller, aynı zamanda Türk Ticaret Kanunu kapsamında haksız rekabet de teşkil edebilir. Bu nedenle patent sahibi, hakkına yönelik müdahaleyi bertaraf etmek için sadece SMK’daki özel düzenlemelere dayanmakla sınırlı olmayıp, TTK’nın haksız rekabet hükümlerinden kaynaklanan koruyucu ve giderici dava türlerine de başvurma imkanına sahiptir. Öğretide de sınai mülkiyet haklarının ihlal edildiğini düşünen kimsenin, haksız rekabet hükümlerinin ihlali nedeniyle kanunda öngörülen tespit davası, men davası, düzeltme davası, maddi tazminat davası ve manevi tazminat davası açmasının mümkün olduğu ifade edilmektedir. Bu yaklaşım, patent sahibine ihlalin durdurulması, hukuka aykırılığın giderilmesi, ekonomik kayıpların telafisi ve itibar zedelenmesinin karşılanması için daha geniş bir hukuki araç yelpazesi sunarak koruma düzeyini önemli ölçüde güçlendirmektedir.
Patent Hakkı İhlali Davalarında Yetkili ve Görevli Mahkeme
Fikri mülkiyet haklarına ilişkin uyuşmazlıkların uzmanlık gerektirmesi sebebiyle kanun koyucu, bu alanda ihtisas mahkemelerinin kurulmasını öngörmüş ve Sınai Mülkiyet Kanunu’nda belirtilen davalarda görevli mahkemelerin Fikri ve Sınai Haklar Hukuk ve Ceza Mahkemeleri’nin olduğunu düzenlemiştir (SMK m. 156/1). Bu düzenleme uyarınca, patent hakkına tecavüz sebebiyle ikame edilecek tazminat davalarında görevli mahkeme, Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemeleri; Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemesi’nin bulunmadığı yerlerde görevli mahkeme, Asliye Hukuk Mahkemeleri’dir.
Tazminat davalarında yetkili mahkeme, SMK m. 156/3, 4 ve 5 uyarınca, davacının (başvuru hakkı sahibi, patent hakkı sahibi veya lisans alan) yerleşim yeri veya hukuka aykırı fiilin gerçekleştiği yahut bu fiilin etkilerinin görüldüğü yer mahkemesidir. Aynı hükme göre, davacının Türkiye’de yerleşim yerinin bulunmaması halinde yetkili mahkeme, davanın açıldığı tarihte sicilde kayıtlı marka ve patent vekilinin işyerinin bulunduğu yerdeki ve eğer vekillik kaydı silinmişse, Türk Patent’in merkezinin bulunduğu yerdeki mahkemedir.
Patent Hakkına Tecavüz Durumunda İhtiyati Tedbir
Patent hakkının ihlali çoğu zaman hızlı gelişen ticari süreçler içinde meydana gelir ve zarar her geçen gün artar. Bu nedenle patent sahibi, dava açmakla birlikte dava dilekçesinde muhakkak ihtiyati tedbir talebinde de bulunmalıdır. İhtiyati tedbir, dava sonuçlanıncaya kadar ihlale konu fiillerin geçici olarak durdurulmasını, ürünlerin satışının engellenmesini veya belirli depolarda muhafaza altına alınmasını sağlayan geçici bir koruma aracıdır. Davacı patent hakkının ihlalini muhtemel olarak ispat ederse mahkeme ihtiyati tedbir kararı verebilir. Bu karar, özellikle internet üzerinden satışlarda veya yoğun ticari dolaşıma sahip ürünlerde, ihlalin etkisini önemli ölçüde azaltır. İhtiyati tedbir, patent hakkının ihlali davalarının ihlalin büyümeden kontrol altına alınmasını sağlamaktadır.
Patent Sahibinin Hakları ve Müdahale Olanakları
Patent hakkı sahibi, hakkına tecavüz eden kişilere karşı çeşitli hukuk davaları açarak ihlalin durdurulmasını ve uğradığı zararın tazminini talep edebilir. ihlalin durdurulması için patent hakkı sahibinin açabileceği davalar şunlardır:
- Tecavüzün Tespiti Davası: Bu dava ile patent hakkına yönelik bir tecavüzün var olup olmadığının mahkeme tarafından belirlenmesi amaçlanır.
- Tecavüzün Önlenmesi (Men) Davası: Henüz gerçekleşmemiş ancak gerçekleşme tehlikesi bulunan bir tecavüz fiilinin önlenmesi için açılır.
- Tecavüzün Durdurulması Davası: Devam etmekte olan bir tecavüz fiiline son verilmesi amacıyla açılır.
- Tecavüzün Kaldırılması (Giderilmesi) Davası: Tecavüz fiilinin yarattığı sonuçların ortadan kaldırılması ve durumun eski haline getirilmesi hedeflenir.
Patent hakkı sahibi, tecavüz fiili nedeniyle uğradığı zararların giderilmesi için tazminat davası açabilir. SMK, üç tür tazminat davası öngörmektedir:
- Maddi Tazminat Davası: Patent hakkı sahibinin tecavüz nedeniyle uğradığı maddi kayıpların telafisi için açılır. Bu zarar, “fiili zarar ve yoksun kalınan kazancı kapsar.” Maddi tazminat davasının amacı, zararı ortadan kaldırmak, zarar gören kişinin iktisadi durumunu eski haline döndürmektir.
- Manevi Tazminat Davası: Tecavüz fiili nedeniyle patent hakkı sahibinin yaşadığı üzüntü, elem ve acının karşılığı olarak talep edilir.
- İtibar Tazminatı Davası: Tecavüz fiili nedeniyle patentli buluşun itibarı zarara uğrarsa patent hakkı sahibi maddi ve manevi tazminat talebiyle birlikte ya da ayrıca itibar tazminatı talep edebilir.
Patent Hakkı İhlalinde Delil Toplama ve İspat
Patent hakkının ihlali davalarında ispat yükü kural olarak patent sahibine aittir. Bu nedenle delil toplama süreci son derece kritik bir aşamadır. İhlale konu ürün numuneleri, ambalajlar, teknik çizimler, kataloglar, reklamlar, internet ilanları, faturalar ve sevk irsaliyeleri önemli delil niteliğindedir. Ayrıca delil tespiti yoluyla mahkeme tarafından ihlale konu üretim tesislerinin, depoların veya satış noktalarının incelenmesi sağlanabilir. Bu davalarda karara varılması açısından bilirkişi raporu oldukça önemlidir. Zira patent hakkının ihlal edilip edilmediği, edildiyse hak sahibinin uğramış olduğu zararın miktarı gibi konular bilirkişi raporu ile hesaplanabilen kalemlerdir. Dolayısıyla bilirkişi raporunun takibini sağlamak önemlidir. Aleyhe gelen rapora ilişkin olarak mahkemeye itirazda bulunarak yeni rapor alınması sağlanmalıdır.
Uzlaşma ve Arabuluculuk Süreçleri
Fikri mülkiyet hukukuna dair mevzuatta öngörülen hususlardan doğan davalar ticari davalar olduğundan patent hakkının ihlali sebebiyle açılan davalar da ticari davalardan sayılmaktadır. 01.01.2019 tarihinden itibaren arabuluculuk, parasal talep içeren ticari uyuşmazlıklar için zorunlu hale gelmiştir. Bu nedenle, fikri mülkiyet hukuku mevzuatından ve bu arada patent hukukundan kaynaklanan uyuşmazlıklar ve tazminat davalarında, dava konusunun bir miktar paranın ödenmesini teşkil etmesi halinde, dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır.
Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
Patent hakkım izinsiz kullanıldığında hangi yollar izlenebilir?
Patent hakkının ihlali durumunda tecavüzün tespiti, önlenmesi, durdurulması ve tazminat talepli dava açılabilir. Ayrıca delil tespiti, ihtiyati tedbir ve gümrükte el koyma gibi geçici koruma yollarına da başvurulması mümkündür.
Patent hakkı ihlali davası ne kadar sürede sonuçlandırılır?
Patent hakkının ihlali davalarının ne kadar sürede sonuçlanacağı, mahkemenin iş yüküne, dosyanın teknik karmaşıklığına ve bilirkişi incelemelerine göre değişir. Uygulamada bu tür davalar çoğu zaman birkaç yıl sürebilmekte, istinaf ve temyiz aşamalarıyla birlikte süre daha da uzayabilmektedir.
Patent ihlali nedeniyle tazminat alınabilir mi?
Evet, patent hakkının ihlali nedeniyle uğranılan maddi zarar ve yoksun kalınan kar için tazminat talep edilebilir. Mahkeme, zararın hesaplanmasında çoğunlukla ihlalde bulunanın elde ettiği kazancı, patent sahibinin yoksun kaldığı karı veya makul lisans bedelini esas alır.
Patent internette izinsiz kullanıldığında nasıl müdahale edilir?
Patent hakkının ihlali internet üzerinden gerçekleşiyorsa, ilgili site veya platforma başvurularak ilanların ve içeriklerin kaldırılması talep edilebilir. Bunun yanında, ihlalde bulunan satıcıya karşı tecavüzün tespiti, durdurulması ve tazminat davaları açılması da mümkündür.
Benzer patentlerin kullanımı nasıl engellenebilir?
Benzer ürün veya yöntemler patentinizin koruma kapsamına giriyorsa, patent hakkının ihlali iddiasıyla tecavüzün men’i davası açarak kullanımın durdurulması sağlanabilir. Ayrıca piyasayı düzenli izlemek, izinsiz kullanımları tespit eder etmez ihtarname ve ihtiyati tedbir yoluna başvurmak ihlalleri daha baştan sınırlamaya yardımcı olur.
Patent tescili yapılmadan da dava açılabilir mi?
Kural olarak patent hakkının ihlali davaları, tescilli patentler için açılabilir; tescil yapılmamış buluşlar patent korumasından yararlanamaz. Ancak tescilsiz buluşlar bakımından, şartları varsa haksız rekabet hükümlerine dayanarak sınırlı bir koruma talep edilmesi gündeme gelebilir.
Yurt dışında gerçekleşen patent ihlallerine karşı nasıl bir yol izlenir?
Patent hakkının ihlali, her ülkenin kendi tescil sistemi ve mevzuatı çerçevesinde korunmaktadır. Bu nedenle ihlalin gerçekleştiği ülkede tescil ve o ülke hukukuna göre dava açılması gerekir.
Patent Tecavüzü Durumunda Avukat
Patent tecavüzü durumunda avukat, hem teknik hem hukuki boyutu olan karmaşık bir süreci profesyonelce yöneterek patent sahibinin haklarını etkin şekilde korur. Patent hakkının ihlali iddiasında, öncelikle ihlalin varlığının tespiti gerekirse ihtiyati tedbir ve delil tespiti talepleri mahkemeye sunulmalıdır. Bu aşamada avukat, patent hakkının ihlali nedeniyle açılacak tecavüzün tespiti, men’i, durdurma ve tazminat davalarının türünü, kapsamını ve taleplerini somut olaya göre belirler. Karmaşık ve çok teknik bir işlem olması nedeniyle patent hakkının ihlali davası açılacağı zaman bu alanda faaliyette bulunan bir avukattan hukuki destek almak hak sahibine yarar sağlayacaktır.