Faiz hesaplama aracı, bir para alacağına belirli bir tarih aralığında işleyen faizin tutarını, alacağın türüne göre uygulanması gereken faiz oranı üzerinden hesaplamak amacıyla kullanılır. Mahkeme kararlarında, icra takiplerinde, işçilik alacaklarında ve ticari uyuşmazlıklarda faiz, çoğu zaman asıl alacağa yakın bir tutara ulaşabilir. Bu nedenle hangi faiz türünün, hangi tarihten itibaren ve hangi oranda uygulanacağının doğru belirlenmesi büyük önem taşır.
Faiz Nedir?
Faiz, bir para borcunun kullanılması veya geç ödenmesi karşılığında alacaklıya ödenen bedeldir. Türk hukukunda faiz, işlevine göre iki ana gruba ayrılır:
Akdi (sözleşmesel) faiz: Paranın belirli bir süre kullanılmasına karşılık olarak taraflarca kararlaştırılan faizdir. Örneğin ödünç sözleşmelerinde ödünç alanın ödediği faiz akdi faizdir.
Temerrüt faizi: Borçlunun vadesi gelen borcunu ödemekte gecikmesi hâlinde ödemekle yükümlü olduğu faizdir (TBK m. 120). Temerrüt faizi, alacaklının gecikme nedeniyle uğradığı zararın asgari karşılığı niteliğindedir.
Faiz Türleri
Yasal faiz: 3095 sayılı Kanuni Faiz ve Temerrüt Faizine İlişkin Kanun’un 1. maddesiyle belirlenen faizdir. Sözleşmede faiz oranı kararlaştırılmamış adi işlerde uygulanır. 31.07.2026’dan itibaren yapılan kanun değişikliğiyle oran, TCMB reeskont faiz oranının %80’ine bağlanmıştır; bu tarihten itibaren uygulanan yasal faiz oranı %31’dir.
Ticari (avans) faiz: Ticari işlerde, 3095 sayılı Kanun’un 2. maddesi uyarınca Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’nın kısa vadeli avans işlemlerine uyguladığı faiz oranıdır. Oran, Merkez Bankası tarafından ilan edilir ve dönem dönem değişir.
Mevduata uygulanan en yüksek faiz: Kıdem tazminatı ve geç ödenen işçi ücretleri gibi bazı alacaklarda, kanun gereği bankalarca bir yıllık mevduata uygulanan en yüksek faiz oranı uygulanır.
Kamu alacaklarında gecikme zammı: Vergi ve diğer kamu alacaklarında 6183 sayılı Kanun uyarınca gecikme zammı uygulanır.
Sözleşmesel faiz: Taraflarca serbestçe belirlenen faizdir; ancak kanuni sınırlamalara tabidir.
Faiz Oranının Sınırları
Türk Borçlar Kanunu, tacir olmayan kişiler arasındaki ilişkilerde aşırı faizi önlemek için sınırlamalar getirmiştir. Sözleşmeyle kararlaştırılacak yıllık akdi faiz oranı, sözleşmenin yapıldığı tarihteki yasal faiz oranının yüzde elli fazlasını aşamaz (TBK m. 88). Sözleşmeyle kararlaştırılacak yıllık temerrüt faizi oranı ise yasal faiz oranının yüzde yüz fazlasını aşamaz (TBK m. 120). Ticari işlerde ise taraflar faiz oranını serbestçe belirleyebilir.
Faiz Nasıl Hesaplanır?
Basit faizin temel formülü şöyledir:
Faiz = Anapara × Yıllık faiz oranı × Gün sayısı / 365
Faiz oranının hesaplama döneminde değişmesi hâlinde, her oran için ayrı bir dönem belirlenir ve her dönemin faizi ayrı ayrı hesaplanarak toplanır. Hesaplama aracı, yasal ve ticari faiz oranlarının geçmiş dönemlerdeki değişikliklerini dikkate alarak dönemsel hesap yapar.
Örnek: 500.000 TL’lik bir alacağa, 180 gün süreyle yıllık yüzde 30 oranında faiz işletilecekse faiz tutarı 500.000 × 0,30 × 180 / 365 ≈ 73.973 TL olur. Bu süre içinde oran yüzde 30’dan yüzde 35’e değişmişse, her iki dönem için faiz ayrı hesaplanır.
Faizin Başlangıç Tarihi
Belirli vadeli borçlarda: Vade tarihinde borçlu kendiliğinden temerrüde düşer ve faiz vade tarihinden itibaren işler.
Vadesi belirli olmayan borçlarda: Borçlunun ihtarname veya icra takibiyle temerrüde düşürüldüğü tarihten itibaren faiz işler.
Haksız fiil alacaklarında: Faiz, haksız fiil tarihinden itibaren işletilir.
Dava yoluyla talep edilen alacaklarda: Daha önce temerrüt oluşmamışsa faiz, dava tarihinden itibaren işletilir.
Dikkat Edilmesi Gereken Noktalar
Faiz türünün yanlış belirlenmesi, hesaplanan tutarın önemli ölçüde değişmesine yol açar. Ticari bir işte yasal faiz talep edilmesi alacaklı aleyhine, adi bir işte ticari faiz talep edilmesi ise borçlu aleyhine sonuç doğurur.
Mahkemeler, talepten fazlasına hükmedemez. Bu nedenle dava dilekçesinde faiz türü ve başlangıç tarihi açıkça belirtilmelidir.
İcra takiplerinde takip öncesi işlemiş faiz ile takip sonrası işleyecek faiz ayrı ayrı gösterilir.
Kısmi ödemeler, Türk Borçlar Kanunu’nun 100. maddesi uyarınca önce faiz ve masraflara, ardından anaparaya mahsup edilir.
Yabancı Para Alacaklarında Faiz
Yabancı para cinsinden alacaklarda faiz, Türk lirası alacaklardan farklı esaslara tabidir. 3095 sayılı Kanun’un 4/a maddesi uyarınca, yabancı para borçlarında temerrüt hâlinde, sözleşmede daha yüksek bir faiz kararlaştırılmamışsa, devlet bankalarının o yabancı para ile açılmış bir yıl vadeli mevduat hesaplarına fiilen uyguladığı en yüksek faiz oranı uygulanır. Bu oran, Türk lirası faiz oranlarına göre genellikle çok daha düşüktür. Alacaklının faiz talebinde bulunurken alacağın para birimini ve buna uygun faiz türünü doğru belirlemesi gerekir.
İcra Takibinde Faiz Talebi
İcra takiplerinde alacaklı, takip talebinde asıl alacağı, takip tarihine kadar işlemiş faizi ve takip tarihinden itibaren işleyecek faizin türü ile oranını ayrı ayrı göstermelidir. Borçlu, ödeme emrinin tebliğinden itibaren yedi gün içinde hem borca hem de faiz oranına ve işlemiş faiz miktarına itiraz edebilir. İtiraz edilmeyen faiz talebi kesinleşir ve sonraki aşamalarda tartışılması güçleşir. Bu nedenle hem alacaklı hem de borçlu açısından faiz hesabının takip aşamasında dikkatle kontrol edilmesi önerilir.
İşçilik Alacaklarında Faiz
İşçilik alacaklarında faiz türü alacak kalemine göre değişir. Kıdem tazminatına, 1475 sayılı İş Kanunu’nun 14. maddesi uyarınca fesih tarihinden itibaren mevduata uygulanan en yüksek faiz işletilir. Geciken ücretler için de İş Kanunu’nun 34. maddesi uyarınca aynı faiz türü uygulanır. İhbar tazminatı, yıllık izin ücreti, fazla mesai ve diğer alacaklarda ise kural olarak işverenin temerrüde düşürüldüğü tarihten veya dava ya da arabuluculuk başvurusu tarihinden itibaren yasal faiz istenebilir. Faiz türünün kalem bazında doğru belirlenmesi, toplam alacak tutarını önemli ölçüde etkiler.
Sıkça Sorulan Sorular
Döviz alacağına hangi faiz uygulanır?
Sözleşmede kararlaştırılmamışsa, devlet bankalarının ilgili yabancı para ile açılmış bir yıllık mevduat hesaplarına uyguladığı en yüksek faiz oranı uygulanır.
Yasal faiz ile ticari faiz arasındaki fark nedir?
Yasal faiz adi işlerde, ticari faiz ise her iki taraf için de ticari iş niteliği taşıyan ilişkilerde uygulanır. Ticari faiz oranı, Merkez Bankası’nın avans faizine bağlı olduğundan genellikle yasal faizden yüksektir.
Faiz oranı nereden öğrenilir?
Yasal faiz oranı 31.07.2026’dan itibaren TCMB reeskont faiz oranının %80’i olarak belirlenir ve bu tarihten itibaren %31’dir; avans faizi oranı ise Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası tarafından ilan edilir.
Faiz zamanaşımına uğrar mı?
Faiz alacağı kural olarak, asıl alacağın tabi olduğu zamanaşımı süresine tabidir. Bu kapsamda asıl alacak zamanaşımına uğrarsa ona bağlı faiz alacağı da zamanaşımına uğrar.
Faiz hesaplama aracının sonuçları bilgilendirme amaçlıdır. İcra takibi, alacak davası ve faiz itirazlarında faiz türünün ve başlangıç tarihinin doğru belirlenmesi için hukuki destek alınmalıdır.
Hesaplama Araçları sayfamızdan diğer araçlara ulaşabilirsiniz.