İkame araç bedeli hesaplama aracı, trafik kazası sonucunda hasar gören aracın serviste onarımda kaldığı süre boyunca, zarar görenin günlük ulaşım ihtiyacını karşılamak için kiraladığı veya kiralaması gereken benzer nitelikteki aracın bedelini yaklaşık olarak göstermek amacıyla kullanılır. Kaza sonrası araç sahipleri genellikle onarım masrafına odaklanır; oysa aracın kullanılamadığı süre de ayrı bir zarar kalemi oluşturur ve belirli koşullarla karşı taraftan talep edilebilir.
İkame Araç Bedeli Nedir?
İkame araç bedeli, kazada hasar gören aracın onarım süresince kullanılamaması nedeniyle, zarar görenin yerine koymak amacıyla temin ettiği benzer bir aracın kira giderinden oluşan zarardır. Uygulamada “araç kiralama bedeli” olarak da ifade edilir. Bu zarar, haksız fiil sorumluluğuna ilişkin 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 49. maddesi ile 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun 85. maddesi kapsamında değerlendirilir. Kazaya neden olan aracın işleteni ve sürücüsü, kusurları oranında bu zarardan sorumludur.
İkame araç bedeli ile araç mahrumiyet bedeli birbirine yakın kavramlardır; ancak ikame araç bedeli, fiilen yapılan veya yapılması gereken kiralama giderine odaklanırken, mahrumiyet bedeli araçtan yararlanılamamasının genel ekonomik sonuçlarını ifade eder. Ticari araçlarda ise ayrıca kazanç kaybı gündeme gelebilir.
İkame Araç Bedeli Kimden Talep Edilebilir?
İkame araç bedeli, kazada kusuru bulunan aracın işleteni ve sürücüsünden talep edilebilir. Zorunlu trafik sigortası genel şartları, aracın kullanılamamasından doğan dolaylı zararları teminat dışında bıraktığından, yargı uygulamasında trafik sigortacısının ikame araç ve mahrumiyet bedelinden sorumlu tutulmaması yönünde bir eğilim bulunmaktadır. Bu nedenle sigorta şirketi yalnızca araçtaki doğrudan hasardan ve değer kaybından sorumlu tutulurken, ikame araç bedeli için işleten ve sürücüye başvurulması gerekebilir.
Zarar görenin kendi aracı için yaptırdığı kasko poliçesinde “ikame araç” teminatı bulunuyorsa, onarım süresince kasko şirketinin sağladığı araçtan yararlanılabilir. Bu durumda zarar görenin ayrıca kiralama gideri bulunmadığından, aynı zarar için karşı taraftan ikinci kez talepte bulunulamaz.
İkame Araç Bedeli Nasıl Hesaplanır?
Hesaplamanın iki temel unsuru vardır: makul onarım süresi ve günlük emsal kiralama bedeli.
İkame araç bedeli = Makul onarım süresi (gün) × Benzer aracın günlük kira bedeli × Karşı tarafın kusur oranı
Makul onarım süresi: Aracın serviste fiilen kaldığı süre değil, hasarın niteliğine göre onarım için gerekli makul süre esas alınır. Parça bekleme, servis yoğunluğu veya ekspertiz gecikmesi gibi zarar görenden kaynaklanmayan gecikmeler değerlendirmeye alınabilir; ancak zarar görenin aracı servise geç teslim etmesi gibi kendi ihmali sonucu uzayan süreler hesaba katılmaz.
Aracın serviste kaldığı sürenin tamamı otomatik olarak tazminat hesabına dahil edilmez. Parça temini, ekspertiz işlemleri veya onarımın teknik gereklilikleri nedeniyle oluşan gecikmelerin nedenleri ve süreleri belgelendirilmelidir. Servis iş emirleri, parça sipariş tarihleri, teslim kayıtları ve yazışmalar, gecikmenin kazaya bağlı ve makul olup olmadığının değerlendirilmesine yardımcı olur. Yalnızca servis giriş ve çıkış tarihleri arasındaki farkın gösterilmesi, talep edilen sürenin tamamını haklı kılmayabilir.
Emsal kira bedeli: Hasarlı araçla aynı sınıf, model ve donanımdaki bir aracın kaza tarihindeki piyasa kira bedeli esas alınır. Lüks bir araç için ekonomik sınıf araç, ekonomik bir araç için ise lüks araç kira bedeli talep edilemez.
Kusur oranı: Zarar görenin de kusurlu olduğu durumlarda tazminat, karşı tarafın kusuru oranında hesaplanır.
Örnek: Kazada tamamen karşı tarafın kusurlu olduğu, aracın makul onarım süresinin bilirkişi tarafından 12 gün olarak belirlendiği ve benzer bir aracın günlük kira bedelinin 2.000 TL olduğu bir durumda, ikame araç bedeli 12 × 2.000 = 24.000 TL olarak hesaplanır. Zarar görenin yüzde 25 kusurlu olması hâlinde bu tutar 18.000 TL’ye düşer.
İkame Araç Bedeli Hesabında Dikkat Edilmesi Gereken Noktalar
Kiralama belgeleri: Fiilen araç kiralanmışsa kira sözleşmesi ve fatura saklanmalıdır. Bu belgeler zararın ispatında en güçlü delildir.
Servis kayıtları: Aracın servise giriş ve çıkış tarihleri, ekspertiz raporu ve parça siparişlerine ilişkin kayıtlar makul onarım süresinin tespitinde kullanılır.
Zararı azaltma yükümlülüğü: Zarar gören, zararın artmasını önlemek için makul önlemleri almakla yükümlüdür. Gereksiz yere uzun süre veya yüksek sınıf araç kiralanması hâlinde fazla kısım talep edilemeyebilir.
Tam hasar (pert) durumu: Araç onarılamayacak durumdaysa, ikame araç süresi aracın yerine yenisinin makul sürede temin edilebileceği süre ile sınırlı tutulur.
Zamanaşımı: Karayolları Trafik Kanunu’nun 109. maddesi uyarınca, zararın ve tazminat yükümlüsünün öğrenilmesinden itibaren iki yıl, her hâlde kaza tarihinden itibaren on yıl içinde talepte bulunulmalıdır. Eylem suç oluşturuyorsa ceza zamanaşımı uygulanabilir.
Arabuluculuk ve görevli mahkeme: Taraflardan birinin tacir olduğu ve uyuşmazlığın ticari nitelik taşıdığı durumlarda dava açılmadan önce arabulucuya başvurulması gerekebilir.
İkame Araç ve Kazanç Kaybı Ayrımı
Taksi, minibüs, kamyon veya kiralık araç gibi ticari amaçla kullanılan araçlarda, aracın serviste kaldığı süre boyunca elde edilemeyen kazanç ayrı bir zarar kalemidir. Ticari araç sahibi, aynı süre için hem ikame araç bedeli hem de kazanç kaybı talep ederse mükerrer tazminat sorunu doğabilir. Çünkü ikame araçla faaliyetine devam eden kişi kazanç kaybına uğramamış sayılabilir. Bu nedenle ticari araçlarda hangi kalemin talep edileceği, faaliyetin niteliğine göre belirlenmelidir.
Sıkça Sorulan Sorular
Araç kiralamadım, yine de ikame araç bedeli talep edebilir miyim?
Fiilen araç kiralanmamış olması talebi tamamen ortadan kaldırmaz; ancak bu durumda zararın varlığının başka delillerle ortaya konulması gerekir. Uygulamada fiilî kiralama yapılmamışsa talep genellikle araç mahrumiyet bedeli kapsamında değerlendirilir.
Trafik sigortası ikame araç bedelini öder mi?
Zorunlu trafik sigortası genel şartları dolaylı zararları kapsamadığından, sigorta şirketleri ikame araç bedelini genellikle ödemez. Bu bedel için kusurlu aracın işleteni ve sürücüsüne başvurulabilir. Kendi kasko poliçenizde ikame araç teminatı varsa bu teminattan yararlanılabilir.
Onarım süresini kim belirler?
Uyuşmazlık hâlinde makul onarım süresi, mahkemece görevlendirilen makine mühendisi veya oto ekspertiz bilirkişisi tarafından hasarın niteliği, parça temini ve işçilik süresi dikkate alınarak belirlenir.
Kiralık araç firmasının faturası tek başına yeterli midir?
Fatura, kiralama giderinin en önemli delilidir; ancak tek başına kiralama süresinin ve bedelin makul olduğunu göstermez. Mahkeme, faturadaki gün sayısını makul onarım süresiyle, günlük bedeli de piyasa emsalleriyle karşılaştırır. Makul olanı aşan kısım tazminat hesabına dahil edilmeyebilir. Kiralanan aracın hasarlı araçla benzer sınıfta olduğunun gösterilmesi de önem taşır.
Kazada ben de kusurluysam ikame araç bedeli alabilir miyim?
Evet, ancak tazminat karşı tarafın kusuru oranında hesaplanır. Örneğin yüzde 50 kusurlu bulunan zarar gören, ikame araç giderinin yarısını talep edebilir. Tamamen kusurlu olan sürücü ise bu bedeli talep edemez.
İkame araç bedeline faiz işletilir mi?
Haksız fiilden doğan tazminat alacaklarında faiz kural olarak haksız fiil (kaza) tarihinden itibaren işletilir. Faiz türü, uyuşmazlığın niteliğine göre yasal veya ticari faiz olarak belirlenir.
İkame araç bedeli hesaplama aracının sonuçları bilgilendirme amaçlıdır. Trafik kazası sonrası araç hasarı, değer kaybı ve ikame araç bedeli taleplerinin birlikte değerlendirilmesi için tazminat hukuku alanında destek alınması önerilir.
Hesaplama Araçları sayfamızdan diğer araçlara ulaşabilirsiniz.