İş kazası tazminatı hesaplama aracı, işyerinde veya işin yürütümü sırasında meydana gelen kaza sonucunda yaralanarak kalıcı maluliyete uğrayan işçinin talep edebileceği maddi tazminatın yaklaşık tutarını göstermek amacıyla kullanılır. İş kazası tazminatının hesaplanmasında maluliyet oranı, işçinin ücreti, yaşı, işveren ile işçinin kusur oranları ve Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından bağlanan gelirler birlikte değerlendirilir.
İş Kazası Nedir?
İş kazası, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 13. maddesinde tanımlanmıştır. Sigortalının işyerinde bulunduğu sırada, işveren tarafından yürütülen iş nedeniyle, işveren tarafından görevle başka bir yere gönderilmesi nedeniyle asıl işini yapmaksızın geçen zamanlarda, emziren kadın sigortalının çocuğuna süt vermek için ayrılan zamanlarda veya işverence sağlanan bir taşıtla işin yapıldığı yere gidiş gelişi sırasında meydana gelen ve sigortalıyı bedenen ya da ruhen engelli hâle getiren olaylar iş kazası sayılır.
İş kazası, işçiye iki ayrı hak kazandırır:
Sosyal Güvenlik Kurumu’nun sağladığı geçici iş göremezlik ödeneği ve sürekli iş göremezlik geliri gibi sigorta yardımları ile işverenin kusuruna dayanan tazminat hakkı.
İşveren, 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ve Türk Borçlar Kanunu’nun 417. maddesi uyarınca işçinin sağlığını korumak için gerekli her türlü önlemi almakla yükümlüdür.
İş Kazası Tazminatı Türleri
Sürekli iş göremezlik (iş gücü kaybı) tazminatı: Kaza sonucu kalıcı maluliyete uğrayan işçinin çalışma gücündeki kayba karşılık gelen tazminattır.
Geçici iş göremezlik tazminatı: İşçinin tedavi süresince çalışamadığı döneme ilişkin zarar karşılığıdır.
Destekten yoksun kalma tazminatı: Kazada ölen işçinin desteğinden yoksun kalan eş, çocuk ve diğer yakınların talep edebileceği tazminattır.
Manevi tazminat: İşçinin veya ağır yaralanma ya da ölüm hâlinde yakınlarının duyduğu acı ve elem karşılığıdır.
Tedavi ve diğer giderler: SGK tarafından karşılanmayan tedavi, bakım ve yol giderleri de talep edilebilir.
İş Kazası Tazminatı Nasıl Hesaplanır?
Hesaplamanın temel adımları şunlardır:
1-Maluliyet oranının belirlenmesi: İşçinin meslekte kazanma gücü kayıp oranı, SGK sağlık kurulu veya mahkemenin görevlendirdiği kurum tarafından belirlenir.
2-Gelirin tespiti: İşçinin kaza tarihindeki net ücreti esas alınır. Ücretin bordrodan farklı olduğu iddia ediliyorsa tanık ve emsal ücret araştırmasıyla gerçek ücret tespit edilebilir.
3-Bakiye ömür ve çalışma süresi: İşçinin yaşına göre aktif çalışma dönemi ve bakiye ömrü belirlenir.
4-Kusur oranlarının uygulanması: Toplam zarardan, işverenin kusuruna isabet eden kısım hesaplanır. İşçinin müterafik kusuru tazminattan indirilir.
5-SGK gelirlerinin mahsubu: SGK’nın bağladığı sürekli iş göremezlik gelirinin peşin sermaye değerinin, işverenin kusuruna isabet eden kısmı tazminattan düşülür. Böylece işçinin aynı zarar için mükerrer tazminat alması önlenir.
SGK ödemelerinin tazminattan indirilebilmesi, ödemenin niteliğine ve işverene rücu edilebilir olup olmadığına bağlıdır. Kısmen veya tamamen rücu edilemeyen sosyal güvenlik ödemeleri tazminattan indirilemez.
Örnek: Kazada yüzde 30 maluliyete uğrayan, işverenin yüzde 80, işçinin yüzde 20 kusurlu bulunduğu bir olayda, toplam zarar hesaplandıktan sonra bunun yüzde 80’i alınır; ardından SGK gelirinin peşin sermaye değerinin işveren kusuruna düşen kısmı mahsup edilerek işverenden talep edilebilecek net tazminat bulunur.
SGK tarafından sürekli iş göremezlik geliri bağlanabilmesi için meslekte kazanma gücünün en az yüzde 10 azalması gerekir. Bu sınır, işverenden maddi tazminat talep edilmesinin genel şartı değildir; daha düşük oranlarda da oluşan zarar ve sorumluluk koşulları değerlendirilir.
Hesaplama aracında gösterilen tutar, girilen verilere ve kullanılan hesaplama varsayımlarına bağlı yaklaşık bir sonuçtur. Sürekli iş göremezlik, geçici iş göremezlik ve destekten yoksun kalma zararları farklı hesaplamalar gerektirir. Hesaplama aracı yalnızca sürekli iş göremezlik (iş gücü kaybı) nedeniyle doğan maddi zararı tahmin eder; geçici iş göremezlik, destekten yoksun kalma zararı ve faiz sonuca dahil değildir. SGK peşin sermaye değeri girilirse sonuçtan düşülür. Manevi tazminat ise sabit bir matematiksel formülle belirlenemez.
İş Kazası Tazminatı Hesabında Dikkat Edilmesi Gereken Noktalar
Kazanın SGK’ya bildirimi: İşveren, iş kazasını kazadan sonraki üç iş günü içinde SGK’ya bildirmekle yükümlüdür. Bildirim yapılmamışsa işçi kazanın iş kazası olduğunun tespiti için dava açabilir.
Kusur raporu: Tazminatın miktarını en çok etkileyen unsurlardan biri kusur raporudur. Rapor, iş güvenliği alanında uzman bilirkişiler tarafından hazırlanır ve itiraza açıktır.
Arabuluculuk: İş kazası ve meslek hastalığından kaynaklanan tazminat davaları, zorunlu arabuluculuk kapsamı dışındadır; doğrudan iş mahkemesinde dava açılabilir.
Zamanaşımı: İş kazasından kaynaklanan tazminat taleplerinde yargı uygulamasında on yıllık zamanaşımı uygulanır. Sürenin başlangıcı, zararın ve maluliyetin kesin olarak öğrenildiği tarih olarak değerlendirilebilir.
Alt işveren ilişkisi: Alt işveren işçisinin geçirdiği kazada asıl işveren de alt işverenle birlikte müteselsilen sorumludur.
Bedensel zarar ve destekten yoksun kalma nedeniyle hesaplanan maddi tazminat, yalnızca tutarının yüksek veya düşük bulunması gerekçesiyle hakkaniyete dayanılarak artırılamaz ya da azaltılamaz. Zarar görenin kusuru gibi kanuni indirim sebepleri ayrıca değerlendirilir.
Ölümlü İş Kazalarında Destekten Yoksun Kalma Hesabı
İş kazası sonucunda işçinin hayatını kaybetmesi hâlinde tazminat hesabı farklı bir yöntemle yapılır. Destekten yoksun kalma tazminatında, ölen işçinin gelirinin ne kadarını kendisi için, ne kadarını eşi, çocukları ve bakmakla yükümlü olduğu diğer kişiler için harcayacağı paylaştırma yöntemiyle belirlenir. Eşin yeniden evlenme ihtimali, çocukların destek süresi (genellikle erkek çocuklar için 18, kız çocuklar için 22 yaş veya yükseköğrenim hâlinde 25 yaş gibi uygulamada kabul gören sınırlar) ve anne babanın destek ihtiyacı hesapta dikkate alınır. SGK’nın hak sahiplerine bağladığı ölüm gelirinin peşin sermaye değeri, işveren kusuruna isabet eden oranda tazminattan indirilir.
İş Kazası Tazminatı Davası Açmadan Önce Yapılması Gerekenler
İş kazası tazminatı talebinde başarı, olay sonrasındaki ilk adımların doğru atılmasına bağlıdır. Kazanın ardından olay yeri tespitinin yapılması, kaza tutanağının düzenlenmesi, tanıkların belirlenmesi ve sağlık kayıtlarının eksiksiz alınması önemlidir. Kaza ile ilgili Cumhuriyet başsavcılığı tarafından yürütülen soruşturmada alınan kusur raporları, tazminat davasında da delil olarak değerlendirilebilir; ancak hukuk hâkimi ceza dosyasındaki kusur raporuyla bağlı değildir. İşçinin işe giriş bildirgesi, iş sağlığı ve güvenliği eğitim kayıtları, kişisel koruyucu donanım teslim tutanakları ve risk değerlendirme raporu da işverenin önlem alma yükümlülüğünü yerine getirip getirmediğinin tespitinde kullanılır. Bu belgelerin dava sürecinde işverenden istenmesi mümkündür.
Sıkça Sorulan Sorular
SGK’dan gelir bağlanması tazminat hakkını ortadan kaldırır mı?
Hayır. SGK gelirleri işverenin tazminat sorumluluğunu tamamen kaldırmaz; yalnızca işveren kusuruna isabet eden kısmı tazminattan mahsup edilir. SGK ayrıca ödediği tutarlar için kusurlu işverene rücu edebilir.
İşçi tamamen kusurluysa tazminat alabilir mi?
İşverenin hiçbir kusurunun bulunmadığı ve kazanın tamamen işçinin kusurundan kaynaklandığı durumlarda işverenden maddi tazminat alınamaz. Ancak SGK’nın sağladığı sigorta yardımları kusurdan bağımsız olarak devam eder.
Hangi mahkemede dava açılır?
İş kazasından kaynaklanan tazminat davaları iş mahkemelerinde görülür. İş mahkemesi bulunmayan yerlerde davaya asliye hukuk mahkemesi iş mahkemesi sıfatıyla bakar.
Meslek hastalığında da aynı hesaplama mı yapılır?
Meslek hastalığından kaynaklanan tazminat talepleri, iş kazasıyla aynı esaslara göre hesaplanır. Ancak meslek hastalığında hastalığın işle illiyet bağının kurulması daha teknik bir değerlendirme gerektirir ve SGK Sağlık Kurulu kararı belirleyici rol oynar. Hastalığın uzun süreli maruziyet sonucu ortaya çıkması nedeniyle birden fazla işverenin sorumluluğu da gündeme gelebilir.
İşveren tazminatı ödemezse ne olur?
Mahkeme kararıyla hükmedilen tazminat, kesinleşmesi beklenmeksizin ilamlı icra yoluyla tahsil edilebilir. İşverenin işyeri malvarlığı, banka hesapları ve alacakları üzerine haciz konulabilir. Alt işveren ilişkisinde, kararda birlikte sorumlu tutulan asıl işverene de icra takibi yöneltilebilir.
Ölümlü iş kazasında kimler tazminat talep edebilir?
Ölen işçinin desteğinden yoksun kalan eş, çocuklar ve fiilen destek gören diğer yakınlar destekten yoksun kalma tazminatı; yakınlar ayrıca manevi tazminat talep edebilir.
İş kazası tazminatı hesaplama aracının sonuçları bilgilendirme amaçlıdır. Kusur raporuna itiraz, maluliyet tespiti ve tazminat davası süreçlerinde dosyaya özgü değerlendirme için iş hukuku avukatından destek alınması önerilir.
İlgili araç: İş Gücü Kaybı Tazminatı Hesaplama Aracı. Hesaplama Araçları sayfamızdan diğer araçlara ulaşabilirsiniz.