Nafaka hesaplama aracı, mahkemece belirlenen veya talep edilen nafakanın kararda öngörülen yıllık artış oranına göre güncel tutarını ve yükümlünün gelirine oranını hesaplamak amacıyla kullanılır. Türk hukukunda nafaka miktarı kanunda belirli bir formülle düzenlenmemiştir; hâkim, tarafların ekonomik ve sosyal durumlarını, ihtiyaçlarını ve hakkaniyeti gözeterek takdir yetkisini kullanır. Bu nedenle hesaplama aracı kesin bir sonuç değil, değerlendirme için bir başlangıç noktası sunar.
Nafaka Nedir?
Nafaka, kanunun öngördüğü durumlarda bir kişinin geçimini sağlamak amacıyla başka bir kişi tarafından düzenli olarak ödenen para yardımıdır. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, farklı amaçlara hizmet eden dört temel nafaka türü öngörür. Her birinin şartları, süresi ve hesaplanma ölçütleri farklıdır.
Nafaka Türleri
- Tedbir nafakası (TMK m. 169, 197): Boşanma veya ayrılık davası süresince ya da eşlerin haklı nedenle ayrı yaşadığı dönemde, eşin ve çocukların geçimi için hükmedilen geçici nafakadır. Kusur aranmaz; dava süresince hâkim tarafından resen de belirlenebilir.
- İştirak nafakası (TMK m. 182, 330): Velayet kendisine verilmeyen ebeveynin, çocuğun bakım, eğitim ve sağlık giderlerine gücü oranında katılması için ödediği nafakadır. Kural olarak çocuğun ergin olmasına kadar devam eder.
- Yoksulluk nafakası (TMK m. 175): Boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek olan ve kusuru diğer eşten daha ağır olmayan eşin, diğer eşten mali gücü oranında talep ettiği nafakadır. Anayasa Mahkemesi, 04.06.2026 tarihli ve E.2025/156, K.2026/131 sayılı kararıyla TMK m.175’teki “süresiz olarak” ibaresini iptal etmiş; iptal hükmünün yürürlüğünü Resmî Gazete’de yayımlanmasından itibaren dokuz ay ertelemiştir. Bu karar, mevcut nafakaların kendiliğinden sona erdiği anlamına gelmez. Nafakanın süresine ilişkin değerlendirmelerde iptal kararının yürürlük tarihi ve sonraki yasal düzenlemeler dikkate alınmalıdır.
- Yardım nafakası (TMK m. 364): Yardım edilmediği takdirde yoksulluğa düşecek olan üstsoy, altsoy ve kardeşlere ödenen nafakadır. Ergin olup eğitimini sürdüren çocuk için de bu nafaka gündeme gelebilir.
Nafaka Miktarı Nasıl Belirlenir?
Hâkim nafaka miktarını belirlerken her somut olayda aşağıdaki ölçütleri birlikte değerlendirir:
- Tarafların gelirleri: Maaş, kira geliri, ticari kazanç, emekli aylığı gibi düzenli gelirler ile malvarlığı dikkate alınır.
- Nafaka alacaklısının ihtiyaçları: Barınma, beslenme, sağlık, eğitim ve sosyal ihtiyaçlar değerlendirilir.
- Evlilik birliği içindeki yaşam standardı: Özellikle tedbir ve iştirak nafakasında çocukların alışık oldukları yaşam düzeyinin korunması amaçlanır.
- Çocuğun yaşı ve özel ihtiyaçları: Okul, kurs, sağlık ve bakım giderleri iştirak nafakasının miktarını doğrudan etkiler.
- Nafaka yükümlüsünün diğer yükümlülükleri: Yükümlünün kendi zorunlu giderleri ve bakmakla yükümlü olduğu diğer kişiler de dikkate alınır; nafaka, yükümlüyü yoksulluğa düşürecek düzeyde belirlenmez.
Hesaplama araçları genellikle tarafların net gelirleri ve çocuk sayısı üzerinden, yükümlünün gelirinin belirli bir yüzdesini esas alan bir yaklaşım kullanır. Örnek: Aylık net geliri 80.000 TL olan babanın, tek çocuk için iştirak nafakası olarak gelirinin belirli bir oranında katkıda bulunması öngörülebilir; ancak annenin geliri, çocuğun okul gideri ve babanın diğer zorunlu giderleri hâkimin takdirini değiştirebilir. Bu nedenle aracın sonucu, mahkemenin hükmedeceği tutar için bağlayıcı değildir.
Nafakanın Artırılması, Azaltılması ve Kaldırılması
Nafaka, belirlendiği tarihteki koşullara göre takdir edilir. Tarafların mali durumunun önemli ölçüde değişmesi hâlinde nafakanın artırılması veya azaltılması için dava açılabilir (TMK m. 176/4). Mahkemeler, nafakaya hükmederken çoğu zaman her yıl Türkiye İstatistik Kurumu tarafından açıklanan üretici veya tüketici fiyat endeksi oranında otomatik artış yapılmasına da karar verir. Nafaka her yıl kanun gereği kendiliğinden TÜFE veya ÜFE oranında artmaz. Mahkeme kararında yıllık artış öngörülmüşse belirtilen tarih ve hesaplama yöntemi uygulanır. Yoksulluk nafakasının değiştirilmesinde TMK m.176, iştirak nafakasında ise TMK m.331 dikkate alınır.
Yoksulluk nafakası; alacaklının yeniden evlenmesi, taraflardan birinin ölümü hâlinde kendiliğinden sona erer. Alacaklının evlenmeksizin fiilen evliymiş gibi yaşaması, yoksulluğunun ortadan kalkması veya haysiyetsiz hayat sürmesi hâlinde ise mahkeme kararıyla kaldırılabilir.
Nafaka Davasında Delillerin Önemi
Nafaka miktarının belirlenmesinde en belirleyici unsur, tarafların gerçek gelir ve gider durumunun ortaya konulmasıdır. Mahkeme, tarafların beyanlarıyla yetinmeyerek SGK kayıtları, maaş bordroları, vergi kayıtları, banka hesap hareketleri, tapu ve araç kayıtları üzerinden araştırma yapabilir.
Çocuğun okul ücretleri, kreş ve servis giderleri, sağlık harcamaları ve özel ihtiyaçları faturalar ve makbuzlarla belgelenmelidir. Kira gideri, kredi borçları ve bakmakla yükümlü olunan diğer kişiler gibi yükümlünün ödeme gücünü etkileyen unsurlar da delillendirilmelidir.
Kayıt dışı gelirlerin varlığı iddia ediliyorsa, yaşam standardını gösteren deliller ve tanık beyanları önem kazanır. Delillerin dava açılmadan önce derlenmesi, nafaka miktarının gerçek ihtiyaca uygun belirlenmesini kolaylaştırır.
Nafaka Davalarında Yurt Dışında Yaşayan Taraflar
Taraflardan birinin yurt dışında yaşaması veya yabancı uyruklu olması, nafakanın hangi ülke hukukuna göre belirleneceği ve kararın nasıl icra edileceği sorunlarını gündeme getirir. Türk mahkemesinin verdiği nafaka kararının yurt dışında, yabancı mahkeme kararının da Türkiye’de uygulanabilmesi için tanıma ve tenfiz süreçleri gerekebilir. Türkiye’nin taraf olduğu uluslararası sözleşmeler, nafaka alacaklarının sınır ötesi tahsilini kolaylaştıran mekanizmalar öngörmektedir.
Nafaka Ödenmezse Ne Olur?
- İcra Takibi: Nafaka kararı kesinleşmesi beklenmeksizin icraya konulabilir. Birikmiş nafaka alacakları için icra takibi başlatılabilir.
- Maaş haczi: Nafaka alacakları için yükümlünün maaşına, diğer alacaklara göre öncelikli olarak haciz konulabilir.
- Tazyik hapsi: İcra ve İflas Kanunu’nun 344. maddesi uyarınca nafaka borcunu ödemeyen kişi hakkında, alacaklının şikâyeti üzerine üç aya kadar tazyik hapsine karar verilebilir. Borç ödendiğinde hükümlü tahliye edilir.
- Yurt dışında bulunan borçlu: Uluslararası sözleşmeler çerçevesinde yurt dışındaki borçludan nafaka tahsili için ilgili makamlara başvurulabilir.
Nafakanın Belirlenmesinde Dikkat Edilmesi Gereken Noktalar
Gelirin gizlenmesi veya düşük gösterilmesi durumunda mahkeme, tarafların sosyal ve ekonomik durumunu araştırmak için kolluk aracılığıyla sosyal ekonomik durum araştırması yaptırır; banka kayıtları, tapu ve araç kayıtları da incelenebilir.
Anlaşmalı boşanmada taraflar nafaka miktarını protokolle belirleyebilir; hâkim protokolü çocuğun üstün yararına uygun bulmazsa değiştirebilir. Toplu ödeme şeklinde (irat yerine sermaye olarak) nafaka belirlenmesi mümkündür.
Yoksulluk nafakası için talepte bulunulmamışsa, hâkim kendiliğinden bu nafakaya hükmetmez.
Sıkça Sorulan Sorular
Nafaka ne zamandan itibaren ödenir?
Boşanma davasında hükmedilen tedbir nafakası kural olarak dava tarihinden; aynı davada belirlenen iştirak ve yoksulluk nafakaları ise boşanma hükmünün kesinleşmesinden itibaren işler. Boşanmadan sonra ayrı dava açılması hâlinde başlangıç tarihi, davanın ve talebin niteliğine göre ayrıca değerlendirilir.
Nafaka gelirin yüzde kaçı olarak belirlenir?
Kanunda sabit bir oran bulunmamaktadır. Hâkim, her olayda tarafların gelirlerini ve ihtiyaçlarını birlikte değerlendirerek takdir yetkisini kullanır. Hesaplama araçlarının kullandığı oranlar yalnızca yol göstericidir.
Çalışmayan eşe nafaka bağlanır mı?
Nafaka yükümlüsünün fiilen çalışmaması tek başına nafaka yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz. Hâkim, yükümlünün çalışma gücünü ve kazanma imkânını da dikkate alabilir.
İştirak nafakası çocuk 18 yaşını doldurunca biter mi?
Eğitim devam ediyorsa anne ve babanın bakım yükümlülüğü, TMK m.328/2 uyarınca koşulları ölçüsünde sürebilir. Ancak iştirak nafakası kendiliğinden yardım nafakasına dönüşmez; ergin çocuk talebini kural olarak kendi adına ileri sürer.
Nafaka hesaplama aracının sonuçları bilgilendirme amaçlıdır. Boşanma davası, nafaka artırım veya kaldırma davası ile nafaka alacağının tahsili süreçlerinde aile hukuku avukatından destek alınması önerilir.
İlgili araç: Miras Payı Hesaplama Aracı. Hesaplama Araçları sayfamızdan diğer araçlara ulaşabilirsiniz.