Netten brüte maaş hesaplama aracı, çalışanın eline geçmesi istenen net ücrete karşılık gelen brüt ücreti ve işverenin toplam maliyetini hesaplamak amacıyla kullanılır. İş görüşmelerinde ücretin çoğu zaman net tutar üzerinden konuşulması, iş sözleşmesinde ve bordroda ise brüt ücretin esas alınması nedeniyle bu dönüşümün doğru yapılması hem işçi hem de işveren açısından büyük önem taşır. Ayrıca kıdem ve ihbar tazminatı gibi işçilik alacakları da brüt ücret üzerinden hesaplanır.
Net Ücret ve Brüt Ücret Nedir?
Brüt ücret, işçinin iş sözleşmesiyle hak ettiği ve hiçbir yasal kesinti yapılmamış ücrettir. Net ücret ise brüt ücretten sigorta primi işçi payı, işsizlik sigortası primi işçi payı, gelir vergisi ve damga vergisi kesintileri yapıldıktan sonra işçinin eline geçen tutardır. Netten brüte hesaplama, bu kesintilerin tersine işletilmesiyle yapılır.
Brüt Ücretten Yapılan Kesintiler
- SGK primi işçi payı (yüzde 14): Malullük, yaşlılık ve ölüm sigortası ile genel sağlık sigortası primlerinin işçiye düşen kısmıdır. Prime esas kazanç üst sınırını aşan ücretlerde prim, üst sınır üzerinden hesaplanır.
- İşsizlik sigortası primi işçi payı (yüzde 1): Brüt ücret üzerinden kesilir.
- Gelir vergisi: Brüt ücretten SGK ve işsizlik primleri düşüldükten sonra kalan gelir vergisi matrahına, Gelir Vergisi Kanunu’nun 103. maddesindeki artan oranlı tarife (yüzde 15’ten yüzde 40’a kadar) uygulanarak hesaplanır. Matrah yıl içinde kümülatif olarak toplanır.
- Damga vergisi (binde 7,59): Brüt ücret üzerinden hesaplanır.
- Asgari ücret istisnası: Asgari ücrete isabet eden kısım gelir vergisi ve damga vergisinden istisnadır. Bu nedenle tüm çalışanların ücretinin asgari ücrete karşılık gelen kısmı için vergi kesilmez.
Netten Brüte Hesaplama Nasıl Yapılır?
Gelir vergisinin artan oranlı ve kümülatif olması nedeniyle netten brüte dönüşüm basit bir oranla yapılamaz; brüt ücret, kesintiler sonrasında hedeflenen nete ulaşılıncaya kadar ardışık hesaplamayla bulunur. Hesaplama aracı bu işlemi otomatik olarak yapar. Temel mantık şöyledir:
Net ücret = Brüt ücret − SGK işçi payı − İşsizlik işçi payı − (Gelir vergisi − Asgari ücret GV istisnası) − (Damga vergisi − Asgari ücret DV istisnası)
Bu denklemde net ücret bilindiğinde, brüt ücret denklemin çözümüyle bulunur.
Örnek: Ocak ayında aylık net 60.000 TL almak isteyen bir çalışan için brüt ücret, gelir vergisinin ilk diliminde kalınması varsayımıyla yaklaşık olarak net tutarın 1,3 katı civarında çıkar. Ancak yıl içinde kümülatif matrah arttıkça çalışan üst vergi dilimlerine geçer ve aynı net ücreti alabilmesi için gereken brüt ücret aylar ilerledikçe yükselir. Bu nedenle sabit net ücret kararlaştırılan iş sözleşmelerinde işverenin maliyeti yılın son aylarında artar.
Netten Brüte Maaş Hesaplama Kümülatif Vergi Matrahının Etkisi
Gelir vergisi, takvim yılı başından itibaren elde edilen ücretlerin toplamı üzerinden hesaplanır. Yılın ilk aylarında matrah düşük olduğundan yüzde 15 gibi düşük bir dilim uygulanır; matrah belirli eşikleri aştığında yüzde 20, yüzde 27, yüzde 35 ve yüzde 40 dilimlerine geçilir. Bu durum, aynı brüt ücreti alan bir çalışanın net ücretinin yıl içinde azalmasına; aynı net ücreti alan bir çalışanın brüt ücretinin ise artmasına yol açar. Dilim tutarları her yıl yeniden belirlenir.
İşveren Maliyeti
İşverenin toplam maliyeti, brüt ücrete işveren SGK payı ve işveren işsizlik sigortası payının eklenmesiyle bulunur. İşveren SGK payı, kanunda belirtilen prim oranlarından oluşur ve şartları taşıyan işverenler için çeşitli prim teşvik ve indirimleri uygulanabilir. Bu nedenle aynı brüt ücret için farklı işverenlerin maliyeti, yararlandıkları teşviklere göre değişebilir.
İş Sözleşmesinde Ücretin Belirlenmesi
İş sözleşmesinde ücretin net mi brüt mü olduğunun açıkça yazılması, ileride çıkabilecek uyuşmazlıkları önler. Uygulamada sözleşmede yalnızca “ücret” ifadesinin kullanılması ve net ya da brüt olduğunun belirtilmemesi hâlinde, ücretin niteliği tarafların iradesi, bordro kayıtları ve fiilî ödemeler dikkate alınarak belirlenir. Net ücret kararlaştırılmışsa, vergi dilimlerinin değişmesi veya mevzuat değişiklikleri nedeniyle artan yasal kesintilerin işveren tarafından üstlenilmesi gerekir.
Netten Brüte Maaş Hesaplamada Dikkat Edilmesi Gereken Noktalar
- Kıdem tazminatı, ihbar tazminatı ve fazla mesai gibi işçilik alacakları brüt ücret üzerinden hesaplanır; bu nedenle doğru brüt ücretin bilinmesi önemlidir.
- Prime esas kazanç üst sınırını aşan ücretlerde SGK primi üst sınır üzerinden kesildiğinden, yüksek ücretlerde netten brüte hesaplama farklı sonuç verir.
- Engellilik indirimi gibi özel vergi indirimleri, net ücreti doğrudan etkiler.
- Asgari ücret, vergi dilimleri ve SGK üst sınırı her yıl değiştiğinden hesaplamada ilgili yılın parametreleri kullanılmalıdır.
İş Teklifi Değerlendirirken Dikkat Edilecekler
Yeni bir iş teklifini değerlendiren çalışanın, teklif edilen ücretin net mi brüt mü olduğunu açıkça öğrenmesi gerekir. Aynı rakam net olarak teklif edildiğinde, brüt olarak teklif edilmesine göre işverene önemli ölçüde daha yüksek maliyet doğurur ve çalışan açısından daha avantajlıdır. Ayrıca ücrete yemek, yol, özel sağlık sigortası, prim ve ikramiye gibi yan hakların dahil olup olmadığı, bu yan hakların vergi ve prim istisnası kapsamında bulunup bulunmadığı da toplam gelir üzerinde belirleyicidir.
Yıllık ücret artışlarının net mi brüt ücret üzerinden yapılacağı da önemli bir konudur. Brüt ücret üzerinden yapılan yüzde artış, kümülatif vergi dilimleri nedeniyle net ücrete aynı oranda yansımayabilir. Bu nedenle iş sözleşmesi imzalanmadan önce ücret, yan haklar ve artış koşullarının yazılı olarak netleştirilmesi önerilir.
Sıkça Sorulan Sorular
Prim veya ikramiye ödenen ayda net ücret neden düşük görünür?
Prim ve ikramiye ödemeleri, ödendikleri ayın gelir vergisi matrahını artırır ve kümülatif matrahın daha erken bir üst dilime geçmesine yol açabilir. Bu nedenle ödemenin yapıldığı ayda ve sonraki aylarda vergi kesintisi artabilir.
Netten brüte nasıl hesaplanır?
Net ücretten brüt ücrete geçiş, SGK, işsizlik, gelir vergisi ve damga vergisi kesintilerinin tersine işletilmesiyle yapılır. Gelir vergisinin artan oranlı olması nedeniyle hesaplama, hesaplama aracıyla veya ardışık hesaplamayla yapılmalıdır.
Aynı net maaş yıl boyunca neden farklı brüt gerektirir?
Gelir vergisi matrahı yıl içinde kümülatif olarak arttığından, çalışan üst vergi dilimlerine geçer. Aynı neti sağlamak için gereken brüt ücret yılın ilerleyen aylarında yükselir.
Tazminatlar net mi brüt mü hesaplanır?
Kıdem ve ihbar tazminatları brüt ücret üzerinden hesaplanır; ardından ilgili yasal kesintiler yapılarak net tutar bulunur.
Netten brüte maaş hesaplama aracının sonuçları bilgilendirme amaçlıdır. İş sözleşmesinin hazırlanması, ücret uyuşmazlıkları ve işçilik alacaklarının hesaplanmasında iş hukuku alanında destek alınması önerilir.
İlgili araç: Brütten Nete Maaş Hesaplama Aracı. Hesaplama Araçları sayfamızdan diğer araçlara ulaşabilirsiniz.