Arabuluculuk ücreti hesaplama aracı, arabuluculuk sürecinin sonunda arabulucuya ödenecek ücretin ve bu ücretin taraflar arasında nasıl paylaşılacağının yaklaşık olarak belirlenmesi amacıyla kullanılır. İş, ticaret, tüketici ve kira uyuşmazlıkları başta olmak üzere pek çok alanda dava açılmadan önce arabulucuya başvurulması zorunlu hâle geldiğinden, arabuluculuk ücreti artık uyuşmazlık çözüm maliyetinin önemli bir kalemidir.
Arabuluculuk Nedir?
Arabuluculuk, 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu ile düzenlenen, tarafsız ve bağımsız bir üçüncü kişinin taraflar arasındaki iletişimi kolaylaştırarak çözüm üretmelerine yardımcı olduğu alternatif bir uyuşmazlık çözüm yöntemidir. Arabulucu karar vermez; tarafların kendi iradeleriyle anlaşmaya varmalarını sağlar. Taraflar anlaşırsa düzenlenen anlaşma belgesi, avukatların da imzasıyla veya mahkemeden alınacak icra edilebilirlik şerhiyle ilam niteliğinde belge hâline gelir.
Zorunlu Arabuluculuk Kapsamındaki Uyuşmazlıklar
İş uyuşmazlıkları: İşçi ve işveren arasında kanuna, bireysel veya toplu iş sözleşmesine dayanan alacak ve tazminat talepleri ile işe iade talepleri (7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m. 3). İş kazası ve meslek hastalığından kaynaklanan tazminat talepleri bu kapsam dışındadır.
Ticari uyuşmazlıklar: Konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat talepleri (TTK m. 5/A).
Tüketici uyuşmazlıkları: Tüketici hakem heyetinin görev alanı dışında kalan tüketici uyuşmazlıkları.
Kira, kat mülkiyeti, komşuluk hukuku ve ortaklığın giderilmesi uyuşmazlıkları: 1 Eylül 2023 tarihinden itibaren zorunlu arabuluculuk kapsamına alınmıştır.
Bu uyuşmazlıklarda arabulucuya başvurulmadan dava açılması hâlinde dava, dava şartı yokluğu nedeniyle usulden reddedilir.
Arabuluculuk Ücreti Nasıl Belirlenir?
Arabuluculuk ücreti, Adalet Bakanlığı tarafından her yıl yayımlanan Arabuluculuk Asgari Ücret Tarifesi’ne göre belirlenir. Tarife, ücreti iki farklı duruma göre düzenler:
Taraflar Anlaşırsa
Anlaşma hâlinde arabuluculuk ücreti, anlaşılan tutar üzerinden tarifenin ikinci kısmında yer alan kademeli oranlara göre hesaplanır. Anlaşma tutarı arttıkça uygulanan oran kademeli olarak azalır. Hesaplanan ücret, tarifede uyuşmazlık türüne göre belirlenen asgari tutardan az olamaz (2026 tarifesinde ticari uyuşmazlıklar ile ortaklığın giderilmesinde 13.000 TL, diğer uyuşmazlıklarda 9.000 TL). Ücret, aksi kararlaştırılmadıkça taraflarca eşit olarak ödenir.
Taraflar Anlaşamazsa
Zorunlu arabuluculukta tarafların anlaşamaması veya ilk toplantıya katılmaması hâlinde, arabulucuya iki saatlik ücret tarifenin birinci kısmına göre Adalet Bakanlığı bütçesinden ödenir. Bu tutar daha sonra açılacak davada yargılama giderlerine dahil edilir ve davada haksız çıkan taraftan tahsil edilir.
Konusu Para Olmayan Uyuşmazlıklar
İşe iade gibi konusu para olmayan uyuşmazlıklarda ücret, tarifenin birinci kısmında belirtilen saatlik ücret üzerinden hesaplanır. İşe iade uyuşmazlığında anlaşma sağlanırsa, işe başlatmama tazminatı ile boşta geçen süre ücreti toplamı üzerinden ikinci kısma göre hesaplama yapılabilir.
Arabuluculuk Ücreti Hesaplama Örneği
Bir ticari alacak uyuşmazlığında taraflar 1.000.000 TL üzerinden anlaşmış olsun. Arabuluculuk ücreti, tarifenin ikinci kısmındaki dilimler uygulanarak bulunur: İlk dilim için öngörülen oran, ilk dilim tutarına; sonraki dilim oranı ise kalan tutara uygulanır. Hesaplanan toplam ücret, tarifedeki asgari ücretle karşılaştırılır ve yüksek olan tutar esas alınır. Ücret, aksi kararlaştırılmadıkça iki tarafça yarı yarıya ödenir. Tarife oranları ve dilim tutarları her yıl güncellendiğinden, hesaplama aracı ilgili yılın tarifesini esas alır.
İhtiyari Arabuluculukta Ücret
Zorunlu arabuluculuk kapsamı dışındaki uyuşmazlıklarda taraflar kendi istekleriyle arabulucuya başvurabilir. İhtiyari arabuluculukta ücret, taraflar ile arabulucu arasında serbestçe kararlaştırılır; ancak tarifede belirlenen ücretlerin altında ücret kararlaştırılamaz. Anlaşma yapılmamışsa tarifedeki esaslar uygulanır. İhtiyari arabuluculukta Adalet Bakanlığı bütçesinden ödeme yapılmaz; ücret taraflarca karşılanır.
Dikkat Edilmesi Gereken Noktalar
Arabuluculuk anlaşma belgesinde ücretin nasıl paylaşılacağının açıkça yazılması, sonradan çıkabilecek uyuşmazlıkları önler.
İşçi ile işveren arasındaki anlaşmalarda, uygulamada ücretin tamamının işveren tarafından üstlenilmesi sık rastlanan bir yöntemdir; ancak bu tarafların iradesine bağlıdır.
Arabuluculuk sürecinde tarafların kendilerini avukatla temsil ettirmesi, anlaşma belgesinin doğrudan icra edilebilir nitelik kazanmasını sağlar.
İlk toplantıya geçerli bir mazeret olmaksızın katılmayan taraf, daha sonra açılan davada haklı çıksa bile yargılama giderlerinin tamamından sorumlu tutulur ve lehine vekâlet ücretine hükmedilmez.
Arabuluculuk süreleri sınırlıdır; iş uyuşmazlıklarında ve ticari uyuşmazlıklarda süre, kanunda belirtilen hafta sayısı ile sınırlı olup zorunlu hâllerde kısa süreyle uzatılabilir.
Arabuluculuk Süreci Nasıl İşler?
Zorunlu arabuluculukta başvuru, uyuşmazlık konusunda yetkili mahkemenin bulunduğu yerdeki arabuluculuk bürosuna yapılır; iş uyuşmazlıklarında karşı tarafın yerleşim yeri veya işin yapıldığı yerdeki büroya başvurulur. Büro, siciline kayıtlı arabulucular arasından görevlendirme yapar. Arabulucu, tarafları en kısa sürede toplantıya davet eder; görüşmeler yüz yüze yapılabileceği gibi, tarafların kimliklerinin doğrulanması koşuluyla telefon veya görüntülü iletişim araçlarıyla da yürütülebilir.
Arabuluculuk görüşmeleri gizlidir. Görüşmeler sırasında yapılan teklifler ve beyanlar, anlaşma sağlanamaması hâlinde açılacak davada delil olarak kullanılamaz. Süreç; anlaşma, anlaşamama veya tarafların görüşmelere katılmaması hâllerinde son tutanakla sona erer. Uyuşmazlık türüne göre kanunda belirlenen süreler içinde sonuçlandırılması gereken süreç, zorunlu hâllerde arabulucu tarafından sınırlı süreyle uzatılabilir. Son tutanak, dava şartının yerine getirildiğini gösteren belge olarak dava dilekçesine eklenir.
Anlaşma Belgesinin Hukuki Niteliği
Arabuluculuk sonunda düzenlenen anlaşma belgesi, taraflar ve arabulucu tarafından imzalanır. Taraflar ve avukatları ile arabulucunun birlikte imzaladığı anlaşma belgesi, ayrıca bir işleme gerek kalmaksızın ilam niteliğinde belge sayılır ve doğrudan icraya konulabilir. Avukatların bulunmadığı durumlarda ise anlaşma belgesinin icra edilebilirliğine ilişkin şerh, sulh hukuk mahkemesinden veya uyuşmazlığa bakmakla görevli mahkemeden alınabilir. Anlaşma belgesine konu edilen hususlar hakkında taraflar artık dava açamaz. Bu nedenle anlaşma belgesinde ödeme tutarının, vadesinin, gecikme hâlinde uygulanacak faizin ve ücret paylaşımının açık ve eksiksiz yazılması önerilir.
Sıkça Sorulan Sorular
Anlaşmaya uyulmazsa ne yapılabilir?
İcra edilebilir nitelikteki anlaşma belgesine dayanılarak ilamlı icra takibi başlatılabilir ve anlaşmada belirlenen tutar cebri icra yoluyla tahsil edilebilir.
Arabuluculuk görüşmesi online yapılabilir mi?
Evet. Tarafların kimliklerinin doğrulanması koşuluyla görüşmeler telefon veya görüntülü iletişim araçlarıyla yapılabilir. Anlaşma hâlinde belgeler usulüne uygun şekilde imzalanır.
Arabuluculuk ücretini kim öder?
Taraflar anlaşırsa ücret, aksi kararlaştırılmadıkça taraflarca eşit olarak ödenir. Zorunlu arabuluculukta anlaşma sağlanamazsa iki saatlik ücret Adalet Bakanlığı bütçesinden karşılanır ve daha sonra davada haksız çıkan taraftan tahsil edilir.
Arabulucu kendi ücretini artırabilir mi?
Arabulucu, tarifede belirtilen asgari ücretin altında ücret talep edemez. Taraflarla yapılacak yazılı anlaşmayla daha yüksek bir ücret kararlaştırılabilir.
Arabuluculuk görüşmesine katılmamanın sonucu nedir?
Geçerli bir mazeret olmaksızın ilk toplantıya katılmayan taraf, davada haklı çıksa bile yargılama giderlerinin tamamından sorumlu tutulur ve lehine vekâlet ücreti takdir edilmez.
Arabuluculuk ücreti hesaplama aracının sonuçları bilgilendirme amaçlıdır. Arabuluculuk sürecinde müzakere stratejisinin belirlenmesi ve anlaşma belgesinin hazırlanması için avukat desteği alınması önerilir.
İlgili araç: İşçilik Alacakları Hesaplama Aracı. Hesaplama Araçları sayfamızdan diğer araçlara ulaşabilirsiniz.