Kamulaştırmasız El Atma Nedeniyle Tazminat Davası

Son Güncelleme Tarihi: 27/09/2026

Kamulaştırmasız El Atma Nedeniyle Tazminatı Davası (2026)

İçindekiler

Kamulaştırmasız El Atma Nedir?

Kamulaştırmasız el atma, idarenin kamu yararı amacını gerekçe göstererek, Anayasa ve kanunlarda öngörülen kamulaştırma usullerine uymaksızın bir gerçek veya tüzel kişiye ait özel mülkiyetteki taşınmaza fiilen veya hukuken el koymasıdır. İdarenin kanuna aykırı bu tutumu bir haksız fiil niteliğinde olup, taşınmaz sahibinin mülkiyet hakkını ve tasarruf yetkisini kısıtlar veya tamamen ortadan kaldırır.

Uygulamada, idarenin bir araziye yol, park veya tesis yaparak doğrudan doğruya kullanımı engellediği fiili el atma ile imar planlarında taşınmazı uzun yıllar kamusal alana (okul, yol, yeşil alan vb.) ayırıp inşaat ruhsatı vermeyerek mülkiyet hakkını özünden zedelediği hukuki el atma şeklinde iki türde ortaya çıkar. Her iki durumda da mülk sahibi, el atmanın önlenmesi veya taşınmazın bedelinin ödenmesi (kamulaştırmasız el atma nedeniyle tazminat) istemiyle idareye karşı yargı yoluna başvurabilir.

Fiilî Kamulaştırmasız El Atma Kavramı

Fiilî kamulaştırmasız el atma, idarenin usulüne uygun bir kamulaştırma işlemi yapmaksızın, bir kimsenin taşınmazına fiziki olarak el koyması, yapı inşa etmesi veya kamusal bir amaçla kullanıma açması şeklinde ortaya çıkar.

Bu durum idarenin haksız fiil niteliğindeki eylemi olup, malikin mülkiyet hakkı kapsamındaki kullanma, yararlanma ve tasarruf yetkisini engeller. Fiilî el atma halinde taşınmaz sahibi, şartları var ise idareden el atmanın önlenmesini ve taşınmazın eski hale getirilerek tarafına iadesini talep edebileceği gibi; alternatif olarak taşınmazın mülkiyetini idareye devrederek taşınmazın bedelinin tazminat olarak ödenmesini de mahkemeden isteyebilir.

Hukukî (İmar Yoluyla) Kamulaştırmasız El Atma Nedir?

Hukuki (imar yoluyla) kamulaştırmasız el atma, idarenin taşınmaza fiilen el koymaması, ancak imar planlarında taşınmazı yol, park, okul veya resmi kurum alanı gibi kamu hizmetlerine ayırmasına rağmen uzun süre kamulaştırma yapmaması durumudur. Bu durumda taşınmaza yapı ruhsatı verilmediği için mülkiyet hakkının özü zedelenir ve malikin tasarruf yetkisi belirsiz bir süre kısıtlanmış olur.

İmar planının kesinleşmesinden itibaren makul süre (5 yıl) geçmesine rağmen idarece kamulaştırma yapılmazsa, malik idari başvuru sürecinin ardından İdare Mahkemesinde dava açarak taşınmazın bedelinin (tazminatının) kendisine ödenmesini veya kısıtlılığın kaldırılmasını talep edebilir.

Kamulaştırmasız El Atma ile Kamulaştırma Arasındaki Farklar

Kamulaştırma ile kamulaştırmasız el atma arasındaki temel fark, mülkiyet hakkına müdahalenin kanuni usule ve anayasal güvencelere uygun gerçekleştirilip gerçekleştirilmediğidir. Kamulaştırmada idare, kamu yararının gerektirdiği hâllerde, Anayasa’nın 46. maddesi ve 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu uyarınca özel mülkiyetteki taşınmazın tamamını veya bir kısmını edinebilir ya da taşınmaz üzerinde irtifak hakkı kurabilir. Bu süreçte taşınmazın gerçek karşılığının, anayasal istisnalar dışında, nakden ve peşin ödenmesi esastır. Malikin kamulaştırmaya rıza göstermemesi, işlemin kanuni koşullarla yürütülmesine engel değildir.

Kamulaştırmasız el atmada ise idare, usulüne uygun bir kamulaştırma süreci tamamlanmadan taşınmaza müdahale eder. Taşınmazın yol, park veya kamu tesisi olarak kullanılması fiilî el atmaya örnektir. Taşınmazın imar planında kamu hizmetine ayrılmasına rağmen uzun süre kamulaştırılmaması ve malikin tasarruf yetkisinin ölçüsüz biçimde kısıtlanması ise koşulları oluştuğunda hukuki el atma kapsamında değerlendirilebilir. Her imar kısıtlaması kendiliğinden kamulaştırmasız el atma oluşturmaz.

Bu ayrım, malikin başvurabileceği hukuki yollar bakımından da önem taşır. Kamulaştırmada uyuşmazlık, işlemin hukuka uygunluğu veya kamulaştırma bedeli üzerinde yoğunlaşırken; kamulaştırmasız el atmada müdahalenin giderilmesi ve doğurduğu kayıpların karşılanması gündeme gelir. Başvurulacak yol, müdahalenin niteliğine, tarihine ve taşınmazın hukuki durumuna göre belirlenmelidir.

	Kamulaştırma	Kamulaştırmasız el atma
Hukuki nitelik	Kanunda düzenlenen, kamu yararına dayalı taşınmaz edinme veya irtifak kurma yöntemidir.	Kamulaştırma güvenceleri sağlanmadan mülkiyet hakkına yapılan müdahaledir.
İzlenen usul	Kanuni işlemlerin ve bedel ödeme yükümlülüğünün yerine getirilmesi gerekir.	Usulüne uygun kamulaştırma tamamlanmadan müdahale gerçekleşir.
Malikin rızası	Zorunlu değildir; kanuni koşulların sağlanması gerekir.	Rızanın bulunmaması tek başına yeterli ölçüt değildir; müdahalenin hukuki dayanağı ve niteliği incelenir.
Bedel	Taşınmazın gerçek karşılığının ödenmesi esastır.	Müdahale, kamulaştırma bedeli ödenmeden gerçekleşir; bedel veya tazminat talebi gündeme gelebilir.
Müdahalenin görünümü	Taşınmazın tamamı veya bir kısmı edinilebilir ya da irtifak hakkı kurulabilir.	Fiilî kullanım veya koşulları oluşmuş uzun süreli hukuki kısıtlama şeklinde ortaya çıkabilir.
Örnek	Yol projesi için taşınmazın kanuni süreç işletilip bedeli ödenerek edinilmesi.	Kamulaştırma tamamlanmadan özel mülkiyetteki taşınmaz üzerinden kalıcı yol geçirilmesi.

Kamulaştırmasız El Atmanın Şartları Nelerdir?

Kamulaştırmasız el atmanın varlığından söz edebilmek için belirli hukuki şartların birlikte gerçekleşmesi gerekir:

Özel Mülkiyete Konu Bir Taşınmazın Varlığı: El atılan yerin tapuda bir gerçek veya özel hukuk tüzel kişisi adına kayıtlı olması gerekir.
El Atanın Kamu Tüzel Kişisi (İdare) Olması: El atma eylemi yalnızca devlet veya diğer kamu tüzel kişileri (belediye, karayolları, bakanlık vb.) tarafından gerçekleştirilebilir; özel kişilerin müdahaleleri bu kapsama girmez.
Usulüne Uygun Kamulaştırma İşleminin Bulunmaması: İdarenin Anayasa ve Kamulaştırma Kanunu’nda öngörülen resmi prosedürleri işletmemiş veya kamulaştırma bedelini ödememiş olması gerekir.
Rıza Dışı Müdahale/Kısıtlama: İdarenin, malikin rızası olmaksızın taşınmaza fiilen el koymuş olması veya imar planı kısıtlamalarıyla hukuken tasarruf yetkisini engellemiş olması şarttır.

Bu şartlar gerçekleştiğinde mülkiyet hakkı ihlal edilen malik; adli yargıda fiili el atma nedeniyle tazminat veya müdahalenin men’i davası, idari yargıda ise hukuki el atma nedeniyle tazminat davası açabilir.

Kamulaştırmasız El Atmada İdarenin Sorumluluğu

Kamulaştırmasız el atma durumunda idarenin sorumluluğu, mülkiyet hakkının ihlal edilmesi bağlamında değerlendirilmektedir. İdare, taşınmaz üzerinde herhangi bir kamulaştırma prosedürü uygulamaksızın tasarruf tesis ettiği takdirde, hukuken sorumlu tutulmakta ve malik zararlarının tazminiyle yükümlü kılınmaktadır.

Mahkemeler, idarenin fiilini ve tasarruf sınırlarını incelemekte ve hukuka aykırılığı tespit etmektedir. İdarenin sorumluluğu, sadece tazminat ödemekle sınırlı olmayıp, taşınmazın malikine iadesi sağlanmasını da kapsamaktadır. Bu sorumluluk, idarenin kamu gücünü kullanırken özel mülkiyet haklarına riayet etmesi gerektiğini göstermekte ve hukuki güvenliğin korunmasını mümkün kılmaktadır. Böylece, idare hatalı bir uygulama gerçekleştirdiğinde hukuki sonuçlarla karşılaşmakta ve hak kayıpları önlenmektedir.

Hangi Haller Kamulaştırmasız El Atma Sayılır?

Kamulaştırmasız el atma sayılan haller, idarenin usulüne uygun bir kamulaştırma yapmaksızın malikin mülkiyet hakkını ihlal ettiği fiilî ve hukukî durumlar olmak üzere iki ana grupta toplanır:

Fiilî El Atma Sayılan Haller: İdarenin özel mülkiyetteki bir arsa veya araziye iş makineleriyle girerek yol, meydan, park yapması; üzerine okul, hastane, baraj, karakol veya elektrik direği gibi kamusal yapılar inşa etmesi veya taşınmazı herhangi bir tesis kurmaksızın kamu hizmetine sunarak malikin kullanımına tamamen kapatması bu kapsamdadır.
Hukukî (İmar Yoluyla) El Atma Sayılan Haller: İdarenin taşınmaza fiziken girmeyip imar planlarında burayı yol, yeşil alan, okul veya resmi kurum alanı gibi kamu hizmetlerine ayırması ve planın kesinleşmesinden itibaren makul süre (5 yıl) geçmesine rağmen kamulaştırma yapmayarak malikin inşaat ruhsatı almasını ve mülkü üzerinde tasarruf etmesini engellemesidir.

Her iki halde de idare; Anayasa’nın güvence altına aldığı mülkiyet hakkını bedelsiz ve usulsüz kısıtlamış sayılır. Maliki mağdur eden bu durumlar karşısında yargı yerleri; fiili el atmada idare adına tescil karşılığı taşınmaz bedeline veya el atmanın önlenmesine, hukuki el atmada ise tazminata hükmeder.

Kamulaştırmasız El Atma Davasını Kimler Açabilir?

Kamulaştırmasız el atma davasını, mülkiyet hakkı kısıtlanan veya ihlal edilen taşınmaz malikleri ve kanuni hak sahipleri açabilir:

Tapu Maliki: Tapu kaydında taşınmazın maliki olarak görünen gerçek veya tüzel kişiler doğrudan dava açma ehliyetine sahiptir.
Mirasçılar: Tapu malikinin ölümü halinde mirasçılar, adlarına henüz tapuda intikal yapılmamış olsa dahi mirasçılık belgesi (veraset ilamı) ile dava açabilirler. (Elbirliği mülkiyetinde tüm mirasçıların birlikte hareket etmesi veya dava oluru vermesi gerekir.)
Hissedarlar (Paylı Mülkiyet): Taşınmaz hisseli ise her bir paydaş, diğer paydaşların onayına ihtiyaç duymaksızın kendi payı oranında dava açabilir.
Taşınmazı El Atmadan Sonra Devralan Yeni Malik: El atılmış taşınmazı tapuda devralan yeni malik, önceki malikin dava açma hakkını açıkça devrettiğine (temlik ettiğine) ilişkin sözleşme veya beyan varsa tazminat davası açabilir. Ayrıca devirden sonra da idarenin fiili veya hukuki el atması devam ettiği için yeni malik her halükarda el atmanın önlenmesi (müdahalenin men’i) davası açma hakkına sahiptir.
Kanuni Temsilci ve Vekiller: Davalar; maliklerin yetkilendirdiği avukatlar, veliler veya vasiler aracılığıyla da yürütülebilir.

Buna karşın; taşınmaz üzerinde kiracı, irtifak hakkı sahibi veya sınırlı ayni hak sahibi olan kişiler taşınmazın mülkiyet bedelini talep edemezler; ancak el atma nedeniyle uğradıkları zararların tazminini veya haklarının korunmasını özel hükümler çerçevesinde talep edebilirler.

Kamulaştırmasız El Atma Davasında Davalı Kimdir? (Belediye, Bakanlık, İdare)

Kamulaştırmasız el atma davalarında davalı, özel mülkiyetteki taşınmaza usulsüz şekilde fiilen el koyan veya imar planında kendi hizmet alanına ayırarak hukuken kısıtlayan kamu tüzel kişisidir. Dava açılırken idari makamlara değil, doğrudan o kamu hizmetinden sorumlu olan tüzel kişiliğe husumet yöneltilmelidir. Bu kapsamda davalı; imar planındaki tahsis amacına veya fiili eylemi yapana göre İlçe Belediyesi, Büyükşehir Belediyesi, Karayolları Genel Müdürlüğü, DSİ veya okul/hastane gibi hizmetlerde ilgili Bakanlık olabilir.

Husumetin yanlış idareye yöneltilmesi davanın usulden husumet yokluğu nedeniyle reddine yol açacağından yetkili idare doğru tespit edilmelidir. Mahkeme yargılama sonucunda, el atmanın türüne göre davalı idareyi taşınmazın bedelini (tazminatı) ödemeye veya haksız müdahaleyi sonlandırmaya müdahalenin men’ine mahkûm eder.

Kamulaştırmasız El Atma Davasında Görevli ve Yetkili Mahkeme

Kamulaştırmasız el atma davalarında görevli ve yetkili mahkeme, el atmanın “fiilî” veya “hukukî” oluşuna göre farklılık göstermektedir:

Fiilî Kamulaştırmasız El Atma Davalarında: İdarenin taşınmaza fiziksen el koyduğu, yapı inşa ettiği veya yol yaptığı hallerde idarenin eylemi bir “haksız fiil” sayıldığından görevli yargı kolu adli yargıdır. Bu davalarda Görevli Mahkeme Asliye Hukuk Mahkemesi, Yetkili Mahkeme ise taşınmazın bulunduğu yer (mülkiyetin aynına ilişkin kesin yetki) mahkemesidir.
Hukukî (İmar Yoluyla) Kamulaştırmasız El Atma Davalarında: İdarenin taşınmaza fiilen girmeyip imar planı kısıtlamalarıyla mülkiyet hakkını özünden zedelediği hallerde uyuşmazlık idari işlem ve planlamadan kaynaklandığı için görevli yargı kolu idari yargıdır. Bu davalarda Görevli ve Yetkili Mahkeme, taşınmazın bulunduğu yerdeki İdare Mahkemesidir.

Görev kuralı kamu düzenine ilişkin olduğundan, yanlış yargı kolunda açılan davalar mahkemece usulden görevsizlik nedeniyle reddedilir. Yargılama sonucunda Asliye Hukuk Mahkemesi fiili el atmaya ilişkin mülkiyetin idareye devri karşılığında bedele veya müdahalenin men’ine hükmederken; İdare Mahkemesi hukuki el atma nedeniyle tazminata karar vermektedir.

Kamulaştırmasız El Atma Davasında Talep Edilebilecek Haklar

Kamulaştırmasız el atma davasında malik, idarenin eyleminin türüne ve kendi hukuki tercihine göre mahkemeden aşağıdaki temel hak ve tazminat kalemlerini talep edebilir:

Taşınmazın Bedeli (Tazminat): Fiilî veya hukuki el atmada malik, taşınmazın mülkiyetini idareye devretmeyi kabul ederek, dava tarihindeki gerçek piyasa rayiç değerinin (tazminatın) kendisine ödenmesini talep edebilir.
El Atmanın Önlenmesi (Müdahalenin Men’i) ve Eski Hale Getirme: Fiilî el atmada malik mülkiyetini devretmek istemiyorsa; idarenin haksız müdahalesinin sonlandırılmasını, idarece yapılan yapıların yıkılarak taşınmazın eski haline getirilmesini ve tarafına iadesini isteyebilir.
Ecrimisil (Haksız İşgal Tazminatı): Malik, idarenin taşınmazı geriye dönük olarak haksız kullandığı dönemler için en fazla geriye dönük 5 yıl bir nevi kiralama tazminatı niteliğindeki ecrimisilin ödenmesini talep edebilir.
Yasal/Kamu Alacakları Faizi: Hükmedilecek tazminat tutarı için el atma veya dava tarihinden itibaren işleyecek kamu alacaklarına uygulanan en yüksek faiz talep edilebilir.
Yargılama Giderleri ve Vekâlet Ücreti: Davada yapılan keşif, bilirkişi, harç giderleri ve avukatlık vekâlet ücretinin davalı idareden tahsili istenir.

Malik bu haklardan ya “mülkiyetin devri karşılığı bedel + ecrimisil” ya da “müdahalenin men’i + ecrimisil” terditli/seçimlik kurgusuyla mahkemeye başvurabilir.

Bedel (Tazminat) Talebi

Kamulaştırmasız el atma davalarında bedel (tazminat) talebi, idarenin taşınmaza usulsüz el koyması nedeniyle mülkiyet hakkını kaybeden malikin, taşınmazın gerçek karşılığını idareden tahsil etmesini sağlayan temel hukuki taleptir. Bedel davasında mahkeme; taşınmazın dava tarihindeki tüm mülkiyet değerini Kamulaştırma Kanunu’nun 11. maddesindeki esaslara göre bilirkişi marifetiyle tespit eder.

Malikin geçmişteki kullanım mahrumiyeti bu bedele dahil edilmeyip ayrı bir talep olan ecrimisil kapsamında değerlendirilir. Hükmedilen bedel için el atma veya dava tarihinden itibaren kamu alacaklarına uygulanan en yüksek faiz işletilir. Mahkemenin bedelin idarece ödenmesine karar vermesiyle birlikte, taşınmazın malik üzerindeki tapu kaydı iptal edilerek idare adına tesciline karar verilir ve böylece mülkiyet ilişkisi tamamen sonlanır.

El Atmanın Önlenmesi Talebi

Kamulaştırmasız el atma davalarında malik, taşınmazın fiilen veya hukuken işgal edilmesinin önlenmesini talep edebilmektedir. Bu talep, malikin mülkiyet hakkının korunması amacıyla açılmakta ve mahkeme tarafından uygulanacak tedbirlerle desteklenmektedir. Mahkemeler, el atmanın devam etmesini önlemek için idareyi durdurma veya taşınmazın iadesi yönünde kararlar vermektedir.

Ayrıca maliklerin haklarının ihlali durumunda idarenin sorumluluğu tespit edilmekte ve hukuki güvenliğin sağlanması temin edilmektedir. El atmanın önlenmesi talebi, yalnızca mevcut fiil için değil, gelecekteki hukuka aykırı tasarrufları engellemek açısından da önem arz etmektedir. Bu uygulama, kamulaştırmasız el atma davalarının caydırıcı ve koruyucu işlevini ortaya koymaktadır.

Ecrimisil (Kullanma Tazminatı) Talebi

Kamulaştırmasız el atma davalarında ecrimisil, yani kullanma tazminatı, taşınmazın haksız olarak kullanılması durumunda malik tarafından talep edilmektedir. Ecrimisil talebi, taşınmazın işgal edildiği süre boyunca malik tarafından kaybedilen kullanım değerinin karşılanmasını amaçlamaktadır. Mahkemeler, taşınmazın fiilen veya hukuken işgal edildiği süreyi belirlemekte ve malik lehine hesaplama yapmaktadır.

Ecrimisil, bedel talebinden bağımsız olarak talep edilebilmekte ve malikin zarara uğramış olduğu süre boyunca hakkının korunmasını sağlamaktadır. Kullanma tazminatı, taşınmazın değerine ve kullanım süresine göre belirlenmekte ve malik lehine karar verilmektedir. Bu uygulama, mülkiyet hakkının etkin şekilde korunmasını ve kamulaştırmasız el atmanın önlenmesini mümkün kılmaktadır.

Kamulaştırmasız El Atma Nedeniyle Tazminat Davasında Bedel Tespiti Nasıl Yapılır?

Kamulaştırmasız el atma davalarında bedel tespiti, taşınmazın rayiç değeri ve kullanım süresi göz önünde bulundurularak yapılmaktadır. Mahkemeler, taşınmazın değerini belirlemek için ekspertiz raporları ve taşınmazın bulunduğu bölgedeki piyasa koşullarını incelemektedir.

Ayrıca taşınmazın kullanım şekli ve el atmanın süresi dikkate alınarak hesaplamalar yapılmaktadır. Bedel tespiti sırasında, malik lehine oluşan tüm zararlar değerlendirilmekte ve tazminat miktarı buna göre belirlenmektedir. Mahkeme kararları, bedelin adil ve hakkaniyetli olmasını sağlamakta ve malikin haklarının etkin şekilde korunmasını mümkün kılmaktadır.

Faiz Başlangıcı ve Faiz Türü

Kamulaştırmasız el atma davalarında tazminata ilişkin faiz başlangıcı ve faiz türü, mahkeme kararlarında açıkça belirlenmektedir. Genellikle faiz, taşınmazın haksız olarak el atıldığı tarihten itibaren işlemeye başlamaktadır. Faiz türü, Türk Borçlar Kanunu veya ilgili mevzuata göre belirlenmekte ve malikin uğradığı kaybın karşılanmasında dikkate alınmaktadır.

Mahkemeler, faizin hesaplanmasında alacak miktarı, el atma süresi ve güncel oranları göz önünde bulundurmakta ve adil bir tazminat sağlanmasını temin etmektedir. Faiz uygulaması, bedel veya ecrimisil talebinin etkili şekilde karşılanmasını mümkün kılmakta ve malik haklarının korunmasına hizmet etmektedir. Bu nedenle, faiz başlangıcı ve türü davaların önemli bir unsurunu oluşturmaktadır.

Kamulaştırmasız El Atma Davasında Zamanaşımı ve Hak Düşürücü Süre Var mı?

Kamulaştırmasız el atma davalarında zamanaşımı ve hak düşürücü süre uygulamaları önem arz etmektedir. Davanın açılabilmesi için, malik tarafından el atmanın gerçekleştiği tarihten itibaren belirli süreler içerisinde hukuki yollara başvurulması gerekmektedir.

Türk Borçlar Kanunu ve ilgili mevzuat çerçevesinde, hak düşürücü süreler ve zamanaşımı süreleri belirlenmekte ve malik haklarını zamanında kullanmadığı takdirde dava açma hakkı kaybedilmektedir. Mahkemeler, davanın süresinde açılıp açılmadığını incelemekte ve süre aşımı durumunda davayı reddetmektedir.

Kamulaştırmasız El Atma Davasında Bilirkişi İncelemesi

Kamulaştırmasız el atma davalarında bilirkişi incelemesi, taşınmazın değeri ve el atmanın süresi ile şeklinin tespit edilmesi açısından kritik öneme sahiptir. Mahkemeler, taşınmazın rayiç değerini belirlemek, ecrimisil ve bedel talebini hesaplamak için bilirkişi raporlarına başvurmakta ve sürecin objektif şekilde yürütülmesini sağlamaktadır. Bilirkişi incelemesi sırasında taşınmazın fiziki durumu, kullanım şekli ve piyasa koşulları dikkate alınmakta ve rapor hazırlanmaktadır.

Bu rapor, mahkeme kararında esas alınmakta ve malik lehine adil bir tazminat sağlanmasına hizmet etmektedir. Ayrıca bilirkişi incelemesi, taraflar arasındaki ihtilafların çözümünde güvenilir bir dayanak teşkil etmektedir. Böylece, kamulaştırmasız el atma davalarının objektif ve hukuka uygun bir şekilde sonuçlanması mümkün kılınmaktadır.

Kamulaştırmasız El Atma Davasında Dava Süreci Nasıl İlerler?

Fiilî el atmada dava, taşınmazın bulunduğu yer Asliye Hukuk Mahkemesi’nde açılır ve öncelikle dilekçeler teatisi aşaması tamamlanır. Mahkeme, ön inceleme duruşmasının ardından taşınmazın başında mahalli bilirkişiler, fen, ziraat ve inşaat mühendisleri ile gayrimenkul değerleme uzmanlarından oluşan heyetle keşif yapılmasına karar verir. Bilirkişi heyeti; arsalarda emsal satışları, arazilerde ise net tarımsal gelir yöntemini esas alarak taşınmazın dava tarihindeki gerçek rayiç değerini ve varsa geriye dönük ecrimisil haksız işgal tazminatı miktarını raporlar.

Raporun taraflara tebliğ edilip itirazların değerlendirilmesinden sonra mahkeme; mülkiyetin idareye devri karşılığında bedelin ödenmesine veya müdahalenin men’ine ve ecrimisile hükmeder. Hukukî el atmada ise dava öncesinde idareye zorunlu idari başvuru yapılır; sonuç alınamaması halinde İdare Mahkemesinde duruşmasız dosya üzerinden yürütülen idari yargılama süreci sonunda tazminat kararı verilir. Her iki yargı kolunda da verilen kararlar istinaf ve temyiz denetimine açıktır.

Kamulaştırmasız El Atma Davalarında Dava Açmadan Önce İdareye Başvuru (Uzlaşma Usulü)

Kamulaştırmasız el atma durumlarında dava açılmadan önce idareye başvuru zorunluluğu, el atmanın fiilî veya hukukî nitelikte olmasına göre farklı hukuki rejimlere tabidir. İmar planındaki kısıtlamalardan kaynaklanan hukukî el atmalarda, malikin doğrudan dava açması mümkün değildir; öncelikle idareye başvurarak taşınmazın kamulaştırılması veya imar planı değişikliği yapılması yönünde talepte bulunulması usuli bir dava şartıdır.

Buna karşın, idarenin usulsüz bir şekilde taşınmaza fiziken el koyduğu fiilî el atmalarda, hak arama hürriyetini kısıtlayan zorunlu uzlaşma prosedürleri Anayasa Mahkemesi ve Yargıtay içtihatları doğrultusunda dava şartı olmaktan çıkarılmıştır. Dolayısıyla fiilî el atmaya uğrayan mülk sahipleri, idareye herhangi bir uzlaşma başvurusu yapma zorunluluğu olmaksızın doğrudan Asliye Hukuk Mahkemesi nezdinde el atmanın önlenmesi veya bedel tazminatı davası açabilirler.

Arsa ve Arazi Ayrımına Göre Taşınmaz Bedelinin Hesaplanma Esasları

Kamulaştırmasız el atma davalarında mahkemece hükmedilecek bedelin (tazminatın) adil şekilde belirlenebilmesi için Kamulaştırma Kanunu’nun 11. maddesi uyarınca öncelikle taşınmazın arsa mı yoksa arazi mi olduğunun tespiti yapılır. Taşınmazın imar planı içinde yer alması, belediye hizmetlerinden yararlanması veya etrafının meskûn mahal olması halinde “arsa” kabul edilerek dava tarihindeki emsal satış değerleri esas alınır; bu yöntemde taşınmaz, çevredeki benzer nitelikteki gayrimenkullerin gerçek satış bedelleriyle karşılaştırılarak değer biçilir.

Taşınmazın “arazi” olarak nitelendirilmesi halinde ise emsal satışı yerine net gelir metodu uygulanır. Bu usulde arazinin bulunduğu bölgedeki iklim şartları, ekilebilecek münavebeli ürünler, yıllık ortalama verim miktarları, üretim maliyetleri ve resmi veriler ışığında hesaplanan yıllık net tarımsal gelir, kapitalizasyon faiz oranına bölünerek taşınmazın çıplak mülkiyet değeri tespit edilir.

Kısmi El Atma ve Taşınmazın Kalan Kısmının Bedelsizleşmesi (Değer Kaybı)

İdarenin, özel mülkiyete konu bir taşınmazın tamamına değil de yalnızca belirli bir bölümüne fiilen veya hukuken el atması durumunda “kısmi el atma” söz konusu olur. Kısmi el atmalarda ana ilke, yalnızca el atılan kısmın bedelinin ödenmesi olsa da; idarenin eylemi sonucunda taşınmazın geriye kalan kısmının (artık parça) kullanımı imkânsız hale gelebilir, yüzölçümü inşaat yapmaya yetmeyebilir veya geometrik yapısı bozularak ekonomik değerini tamamen kaybedebilir.

Kamulaştırma Kanunu’nun 12. maddesindeki ilkelerin kıyasen uygulandığı bu durumlarda malik; geriye kalan kısmın yararsız hale geldiğini ileri sürerek taşınmazın tamamının bedelinin idarece ödenmesini ve tüm tapunun idare adına tescil edilmesini talep edebilir. Eğer kalan kısım tamamen kullanılamaz hale gelmemiş ancak değerinde belirgin bir düşüş (değer kaybı) meydana gelmişse, bilirkişi heyetince hesaplanan bu değer kaybı oranı da el atılan kısmın bedeline eklenerek idareden tazminat olarak tahsil edilir.

Yargıtay ve Anayasa Mahkemesi Kararları Işığında Kamulaştırmasız El Atma

Yargıtay 5. Hukuk Dairesi’nin 08.05.2014 tarihli, 2013/29443 E. ve 2014/12840 K. sayılı ilamında; idarenin haksız el atması nedeniyle açılan el atmanın önlenmesi, eski hale getirme, kamulaştırmasız el atma bedeli ve ecrimisil istemli davada, arazi niteliğindeki taşınmazın değerinin gelir metoduna göre hesaplanarak taşınmaz bedeli ile geçmiş dönem haksız işgal tazminatının (ecrimisil) davalı idareden tahsiline karar verilmesinde usul ve yasaya aykırılık bulunmadığı vurgulanmış ve yerel mahkeme kararı onanmıştır. Karar, fiilî el atma hallerinde arazilerin değer biçme kriterini ve mülkiyet bedeli ile ecrimisilin bir arada hükmedilebileceğini göstermesi açısından önem taşımaktadır.

Yargıtay 5. Hukuk Dairesi’nin 19.09.2011 tarihli, 2011/5451 E. ve 2011/14281 K. sayılı kararına göre; kamulaştırmasız el atma sebebiyle el atmanın önlenmesi, ecrimisil veya bedel tazminatı davalarının açılabilmesi için davacının taşınmaza geçerli bir tapu kaydıyla malik olması ya da mülkiyetin kendisine aidiyetini gösteren kesinleşmiş bir mahkeme kararının bulunması şarttır. Kadastro çalışmaları sırasında yol olarak tespit dışı bırakılan ve henüz mülkiyeti mahkeme kararıyla tespit ettirilmemiş yerler için doğrudan el atmanın önlenmesi veya bedel davası açılamayacağı belirtilerek, mülkiyet hakkının hukuken ispatlanmasının davanın ön şartı olduğu tespit edilmiştir.

Anayasa Mahkemesi Birinci Bölümü’nün 15.01.2025 tarihli ve 2022/94327 B. No’lu bireysel başvuru kararında; kamulaştırmasız el atma davalarında mülkiyet hakkını koruyan üç temel ihlal alanına ilişkin emsal nitelikte ilkeler konulmuştur:

Kanunilik İlkesi İhlali: İdarenin kanuni usullere uymaksızın taşınmaza fiilen el koyması, Anayasa’nın 13., 35. ve 46. maddeleri ile Kamulaştırma Kanunu düzenlemelerine aykırı bulunarak mülkiyet hakkının ihlali sayılmıştır.
Bedelin Enflasyon Karşısında Erimesi: Kamulaştırmasız el atma nedeniyle hükmedilen tazminat ve bedellerin enflasyon karşısında değer kaybına uğratılarak geç ödenmesinin malike aşırı ve olağan dışı bir külfet yüklediği, bu durumun mülkiyet hakkını ihlal ettiği vurgulanmıştır.
Malik Aleyhine Yargılama Gideri ve Vekâlet Ücreti Yüklenememesi: Hak arama hürriyeti kapsamında açılan kamulaştırmasız el atma davalarında, mülkiyet hakkı ihlal edilen malik aleyhine yargılama gideri ve vekâlet ücretine hükmedilmesinin kanuni bir dayanağının bulunmadığı tespit edilmiştir.

Anayasa Mahkemesi, söz konusu ihlallerin giderilmesi amacıyla başvuruculara manevi tazminat ödenmesine ve bedeldeki değer kaybı ile aleyhe yüklenen yargılama giderlerinin ortadan kaldırılması için yeniden yargılama ihlalin sonuçlarını giderme yapılmak üzere dosyanın ilgili derece mahkemelerine gönderilmesine oybirliğiyle karar vermiştir.

Anayasa Mahkemesi Birinci Bölümü’nün 11.02.2026 tarihli ve 2023/15184 B. No’lu kararı; kamulaştırmasız el atma davalarında Anayasa Mahkemesinin denetim sınırlarını, hak ihlallerini ve başvuru usullerini netleştiren çok yönlü bir emsal niteliğindedir:

Mülkiyet Hakkı İhlali (Kabul Edilen Hususlar): Kamulaştırma usullerine uyulmaksızın taşınmaza el atılması, hükmedilen bedelin enflasyon karşısında değer kaybına uğratılması ve dava sonucunda malik aleyhine yargılama gideri/vekâlet ücretine hükmedilmesi hususları Anayasa’nın 35. maddesinde güvence altına alınan mülkiyet hakkının ihlali olarak kabul edilmiştir.
Tazminat Miktarının Düşüklüğü İddiası (Reddedilen Husus): Taşınmaz bedelinin az belirlendiği iddiasına ilişkin olarak Anayasa Mahkemesi; kendisinin bir temyiz mercii olmadığını, bedel tespitinin uzmanlık gerektirdiğini ve mahkemelerin ilgili ve yeterli gerekçe sunarak usuli güvenceleri sağlaması halinde bedelin düşüklüğü gerekçesiyle bireysel başvuru yapılamayacağını belirterek bu talebi açıkça dayanaktan yoksunluk nedeniyle reddetmiştir.
Makul Sürede Yargılanma İddiası (Usulden Red): Yargılamanın uzun sürmesine ilişkin şikâyetlerin ise 6384 sayılı Kanun uyarınca ihdas edilen Tazminat Komisyonuna başvuru yolu tüketilmeden Anayasa Mahkemesine getirilemeyeceği vurgulanarak başvuru yollarının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmiştir.

Anayasa Mahkemesi, mülkiyet hakkı ihlalleri sebebiyle başvurucuya manevi tazminat ödenmesine; enflasyon kayıpları ile aleyhe yüklenen yargılama giderlerinin giderilmesi amacıyla da yeniden yargılama yapılmak üzere dosyanın Manisa 4. Asliye Hukuk Mahkemesine gönderilmesine oybirliğiyle karar vermiştir.

Anayasa Mahkemesi İkinci Bölümü’nün 17.12.2024 tarihli ve 2023/3957 B. No’lu kararına göre; idarenin Kamulaştırma Kanunu’nda öngörülen kanuni usullere uymaksızın özel mülkiyete konu taşınmaza el koyması, Anayasa’nın 13., 35. ve 46. maddelerinde güvence altına alınan mülkiyet hakkının ve kanunilik ilkesinin açık bir ihlalidir. Bununla birlikte mahkemece kamulaştırmasız el atma karşılığı olarak belirlenen tazminatın ve bedelin erimesine yol açacak şekilde enflasyon karşısında değer kaybına uğratılarak ödenmesi, malike aşırı ve olağan dışı bir külfet yükleyerek mülkiyet hakkını ihlal etmektedir.

Anayasa Mahkemesi, idarenin usulsüz el atması nedeniyle başvurucular lehine manevi tazminata hükmetmiş; bedeldeki enflasyonist değer kaybının yarattığı hak ihlalinin giderilmesi ve yeniden yargılama yapılması amacıyla dosyanın Midyat 2. Asliye Hukuk Mahkemesine gönderilmesine oybirliğiyle karar vermiştir.

Kamulaştırmasız El Atma Davalarında Sık Yapılan Hatalar

Kamulaştırmasız el atma davalarında sık yapılan hatalar, davaların olumsuz sonuçlanmasına yol açabilmektedir. Bunlar arasında davanın zamanında açılmaması, yeterli delil sunulmaması veya bilirkişi incelemesinin ihmal edilmesi yer almaktadır. Ayrıca davacı veya davalının hukuki prosedürleri yanlış anlaması veya hatalı başvurular yapması da davanın süresini uzatmakta ve malik haklarının zarar görmesine sebep olmaktadır.

Mahkemeler, eksik veya hatalı başvurular nedeniyle davayı reddetmekte veya sürecin tekrar başlatılmasını talep etmektedir. Bu nedenle, kamulaştırmasız el atma davalarında hukuki prosedürlere titizlikle uyulması ve uzman görüşlerine başvurulması gerekmektedir. Hataların önlenmesi, malik haklarının korunmasını ve dava sürecinin etkin şekilde yürütülmesini mümkün kılmaktadır.

İdare Hukuku hakkında daha fazla bilgiye buradan ulaşabilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

Kamulaştırmasız El Atma Davası Nedir?

Kamulaştırmasız el atma davası, taşınmaz üzerinde malik rızası olmaksızın kamu veya idare tarafından fiilen veya hukuken tasarruf tesis edilmesi durumunda açılmaktadır. Bu dava ile malikin taşınmazının iadesi, bedel veya ecrimisil talep etmesi mümkün kılınmaktadır. Mahkeme, taşınmaz üzerindeki el atmayı tespit etmekte ve malik lehine gerekli hukuki kararları vermektedir.

Kamulaştırmasız El Atma Davası Kimlere Karşı Açılır?

Bu dava genellikle taşınmaz üzerinde haksız tasarrufu gerçekleştiren idari makam, belediye, bakanlık veya kamu tüzel kişilerine karşı açılmaktadır. Mahkemeler, davalının fiil veya hukuki tasarrufunu incelemekte ve malik lehine tazminat veya taşınmazın iadesine karar vermektedir. Bu sayede malik hakları korunmakta ve hukuki güvenlik sağlanmaktadır.

Belediye Arsama El Koydu Ne Yapabilirim?

Belediye tarafından taşınmazınıza el atılması durumunda malik, kamulaştırmasız el atma davası açabilmektedir. Dava ile taşınmazın iadesi veya uğranılan zararların tazmini talep edilebilmektedir. Mahkemeler, el atmanın hukuka uygun olup olmadığını incelemekte ve malik lehine gerekli tedbirleri almaktadır. Böylece malikin hakları korunmakta ve idarenin sorumluluğu tespit edilmektedir.

Tapulu Arsa Üzerinden Yol Geçtiyse Dava Açabilir Miyim?

Tapulu taşınmaz üzerinden kamuya veya idareye ait bir yol geçirilmiş ise malik, kamulaştırmasız el atma davası açabilmektedir. Mahkemeler, taşınmaz üzerindeki kullanımın fiilen veya hukuken haksız olup olmadığını incelemekte ve malik lehine bedel veya ecrimisil tazmini sağlamaktadır. Bu süreç, malik haklarının korunmasını mümkün kılmaktadır.

İmar Planında Yol Görünen Arsa İçin Dava Açılır Mı?

İmar planında yol olarak gösterilen bir arsa üzerinde malik, kamulaştırmasız el atma davası açabilmektedir. Ancak mahkemeler, plan değişiklikleri ve resmi tahsisleri dikkate almakta ve fiilen el atmanın hukuka uygun olup olmadığını incelemektedir. Dava sonucunda, taşınmazın iadesi veya tazminat kararı verilebilmektedir. Böylece malik hakları korunmakta ve hukuki güvenlik sağlanmaktadır.

Kamulaştırmasız El Atma Davasında Tazminat Alınır Mı?

Kamulaştırmasız el atma davalarında malik, taşınmaz üzerinde uğradığı zararlar için bedel veya ecrimisil talep edebilmektedir. Mahkeme, taşınmazın değeri, kullanım süresi ve zarar miktarını incelemekte ve malik lehine tazminat ödenmesine karar vermektedir. Bu uygulama, mülkiyet hakkının etkin şekilde korunmasını sağlamaktadır.
Kamulaştırmasız El Atma Bedeli Nasıl Hesaplanır?

Bedel hesaplaması, taşınmazın rayiç değeri, kullanım süresi ve oluşan zararlar dikkate alınarak yapılmaktadır. Mahkemeler, bilirkişi raporları ve piyasa değerlerini incelemekte ve adil bir tazminat belirlemektedir. Ayrıca, kullanımın süresi ve taşınmazın niteliği de hesaplamada etkili olmaktadır. Böylece malikin uğradığı zarar karşılanmaktadır.

Belediye Kaç Yıl İçinde Kamulaştırma Yapmak Zorunda?

Belediyeler, kamulaştırma yetkisini kullanırken mevzuatta belirlenmiş süreler içinde işlem yapmakla yükümlü tutulmaktadır. Kamulaştırma yapılmaması durumunda malik, kamulaştırmasız el atma davası açabilmekte ve zararlarının tazminini talep edebilmektedir. Mahkemeler, süresinde kamulaştırma yapılmadığını tespit etmekte ve malik lehine karar vermektedir.

Kamulaştırmasız El Atma Davasında Faiz Alınır Mı?

Kamulaştırmasız el atma davalarında malik, tazminata faiz talep edebilmektedir. Faiz, taşınmazın haksız olarak el atıldığı tarihten itibaren işlemeye başlamaktadır. Mahkemeler, Türk Borçlar Kanunu ve ilgili mevzuata göre faizin türünü ve oranını belirlemekte ve malik lehine uygulamaktadır. Böylece zarar telafi edilmektedir.

Faiz Hangi Tarihten İtibaren İşler?

Faiz, taşınmazın malik rızası olmaksızın el atıldığı tarihten itibaren işlemeye başlamaktadır. Mahkemeler, fiili kullanım süresini esas almakta ve tazminata dahil ederek malik lehine faiz uygulamaktadır. Bu uygulama, malikin uğradığı kaybın telafisi açısından önem arz etmektedir.

Kamulaştırmasız El Atma Davasında Zamanaşımı Var Mı?

Kamulaştırmasız el atma davalarında zamanaşımı uygulanmaktadır. Malik, el atmanın gerçekleştiği tarihten itibaren mevzuatta öngörülen süreler içinde dava açmadığı takdirde hak kaybına uğramaktadır. Mahkemeler, zamanaşımı süresini dikkate almakta ve süresi aşılmış davaları reddetmektedir. Bu nedenle sürelerin dikkatle takip edilmesi gerekmektedir.

Kaç Yıl Sonra Dava Açma Hakkı Kaybolur?

Kanunlarda belirlenmiş hak düşürücü süre ve zamanaşımı hükümleri doğrultusunda malik, belirli yıllar içinde dava açmak zorundadır. Süre aşımı durumunda dava açma hakkı kaybolmakta ve mahkeme davayı reddetmektedir. Bu nedenle, maliklerin haklarını zamanında kullanmaları gerekmektedir.

Arsanın Sadece Bir Kısmına El Atıldıysa Dava Açılabilir Mi?

Taşınmazın yalnızca bir kısmına el atılması durumunda malik, kamulaştırmasız el atma davası açabilmektedir. Mahkemeler, el atılan kısmın fiilen veya hukuken malik hakkını ihlal edip etmediğini incelemekte ve talep edilen kısmın iadesi veya tazminatı kararlaştırmaktadır. Böylece malik hakları korunmaktadır.

Hisseli Taşınmazda Kamulaştırmasız El Atma Davası Açılabilir Mi?

Hisseli taşınmazlarda da kamulaştırmasız el atma davası açılabilmektedir. Mahkemeler, hissedarların haklarını korumakta ve el atılan kısım için malik lehine karar vermektedir. Tazminat veya iade talepleri, hissedar oranlarına göre değerlendirilmektedir. Böylece, ortak mülkiyet hakları da hukuken güvence altına alınmaktadır.

Kamulaştırmasız El Atma Davası Ne Kadar Sürer?

Kamulaştırmasız el atma davaları, delillerin sunulması, bilirkişi incelemeleri ve mahkeme takvimine bağlı olarak değişmekle birlikte genellikle birkaç aydan bir yıla kadar sürebilmektedir. Süre, davanın kapsamına, taşınmazın niteliğine ve tarafların başvurularına göre farklılık göstermektedir. Mahkemeler, sürecin hızlı ve etkin yürütülmesini sağlamakta ve malikin haklarını korumaktadır.

Kamulaştırmasız El Atma Davasında Avukat Tutmak Zorunlu Mu?

Kamulaştırmasız el atma davalarında avukat tutmak zorunlu olmamakla birlikte, hukuki süreç ve prosedürlerin doğru yürütülmesi için avukat desteği önerilmektedir. Avukat, dilekçe hazırlığı, delil sunumu ve mahkeme süreçlerinde müvekkil lehine hukuki strateji geliştirmektedir. Bu sayede davanın etkin şekilde yürütülmesi sağlanmaktadır.

Kamulaştırmasız El Atma Davası Masraflı Mı?

Kamulaştırmasız el atma davaları, mahkeme ve bilirkişi masrafları gibi giderler içermektedir. Ancak davayı kazanan malik, mahkeme kararına istinaden bu masrafların davalı idare tarafından karşılanmasını talep edebilmektedir. Böylece malik, dava sürecinde oluşan giderlerini geri alabilmektedir.

Belediye Davayı Kaybederse Ne Olur?

Belediye veya idare davayı kaybederse, mahkeme kararına göre taşınmazın iadesi sağlanmakta ve malik lehine bedel veya ecrimisil ödenmektedir. Ayrıca, dava masrafları da davalı idare tarafından karşılanmaktadır. Bu durum, malik haklarının korunmasını ve idarenin sorumluluklarını göstermektedir.

Dava Kazanılırsa Para Ne Zaman Ödenir?

Mahkeme, bedel veya ecrimisil talebini kabul ettiğinde, davalı idareye ödeme yükümlülüğü getirilmekte ve belirlenen süre içinde tazminat ödenmektedir. Ödeme süresi mahkeme kararında belirtilmekte ve malikin haklarının hızlı şekilde korunması sağlanmaktadır. Böylece, malik zararını telafi edebilmektedir.

Eski El Atmalar İçin Dava Açılabilir Mi?

Geçmişte gerçekleşmiş kamulaştırmasız el atmalar için de dava açılabilmektedir. Ancak zamanaşımı ve hak düşürücü süreler dikkate alınmakta ve süresi aşılmış başvurular kabul edilmemektedir. Mahkemeler, el atmanın tarihini ve süreleri incelemekte ve malik lehine karar vermektedir. Bu sayede eski el atmalar için de haklar korunmaktadır.

Avukata Sor

Hukuki sorunlarınıza hızlı, etkili ve güvenilir çözümler için bizimle iletişime geçiniz.

İletişime geç