Vekâlet ücreti hesaplama aracı, bir dava veya icra takibi sonucunda mahkemece hükmedilecek karşı taraf vekâlet ücretinin ya da avukat ile müvekkil arasında kararlaştırılacak ücretin asgari sınırını, yürürlükteki Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi’ne göre yaklaşık olarak hesaplamak amacıyla kullanılır. Vekâlet ücreti, hem davanın maliyetini hem de kaybeden tarafın ödeyeceği yargılama giderlerini doğrudan etkiler.
Vekâlet Ücreti Nedir?
Vekâlet ücreti terimi uygulamada iki farklı anlamda kullanılır:
- Sözleşmesel avukatlık ücreti: Avukat ile müvekkil arasında yapılan avukatlık sözleşmesiyle kararlaştırılan ve müvekkilin avukatına ödediği ücrettir. 1136 sayılı Avukatlık Kanunu’nun 163 ve 164. maddeleriyle düzenlenir.
- Karşı taraf vekâlet ücreti: Davayı kazanan tarafın avukatı lehine, kaybeden taraf aleyhine mahkeme tarafından hükmedilen ücrettir. Yargılama giderlerinin bir parçasıdır (HMK m. 323) ve Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi’ne göre belirlenir. Avukatlık Kanunu’nun 164. maddesi uyarınca bu ücret avukata aittir.
Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi
Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi, Türkiye Barolar Birliği tarafından her yıl hazırlanarak Resmî Gazete’de yayımlanır. Tarife, avukatın yapacağı işlerin karşılığı olan en düşük ücreti belirler. Tarife iki bölümden oluşur:
- Maktu ücretler: Konusu para ile ölçülemeyen davalar (örneğin boşanma, velayet, tespit davaları) ile mahkeme türüne göre belirlenen asgari ücretlerdir. Tarifenin ikinci kısmında, her mahkeme ve iş türü için ayrı ayrı gösterilir.
- Nispi ücretler: Konusu para ile ölçülebilen davalarda, dava değeri üzerinden kademeli oranlarla hesaplanan ücretlerdir. Tarifenin üçüncü kısmında yer alır. Dava değeri arttıkça uygulanan oran azalır.
Nispi esasa göre hesaplanan ücret, ilgili mahkeme için öngörülen maktu ücretten az olamaz. Ayrıca hükmedilen vekâlet ücreti, kural olarak asıl alacak miktarını geçemez.
Vekâlet Ücreti Nasıl Hesaplanır?
Konusu para olan bir davada karşı taraf vekâlet ücreti şu adımlarla hesaplanır:
- Davanın kabul edilen değeri belirlenir.
- Bu değere, tarifenin üçüncü kısmındaki dilimler sırasıyla uygulanır: İlk dilim için öngörülen oran ilk dilim tutarına, ikinci dilim oranı ikinci dilim tutarına uygulanarak devam edilir.
- Dilimler toplanarak nispi vekâlet ücreti bulunur.
- Bulunan tutar, ilgili mahkeme için tarifede öngörülen maktu ücretle karşılaştırılır; düşükse maktu ücret uygulanır.
Kısmen kabul, kısmen ret: Davanın bir kısmı kabul, bir kısmı reddedilmişse, davacı lehine kabul edilen kısım üzerinden, davalı lehine ise reddedilen kısım üzerinden ayrı ayrı vekâlet ücretine hükmedilir.
Örnek: 2.000.000 TL’lik bir alacak davası tamamen kabul edilmişse, davacı vekili lehine bu tutar üzerinden tarifenin üçüncü kısmındaki kademeli oranlar uygulanarak nispi vekâlet ücreti hesaplanır. Dava 1.500.000 TL üzerinden kabul, 500.000 TL üzerinden ret edilmişse, davacı vekili lehine 1.500.000 TL, davalı vekili lehine 500.000 TL üzerinden ayrı ayrı vekâlet ücreti belirlenir.
Sözleşmesel Avukatlık Ücreti
Avukat ile müvekkil, avukatlık ücretini serbestçe kararlaştırabilir; ancak bu ücret Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi’nin altında olamaz. Avukatlık Kanunu’nun 164. maddesi uyarınca, dava sonunda elde edilecek değerin belirli bir yüzdesi olarak kararlaştırılan ücretler, dava değerinin yüzde yirmi beşini aşamaz. Ücret sözleşmede kararlaştırılmamışsa veya sözleşme geçersizse, avukatlık ücreti dava değerinin yüzde onu ile yüzde yirmisi arasında, işin önemi ve avukatın emeği dikkate alınarak belirlenir.
İcra Takiplerinde Vekâlet Ücreti
İcra takiplerinde vekâlet ücreti, tarifenin icra ve iflas işlerine ilişkin hükümlerine göre hesaplanır. Borçlunun ödeme emrine itiraz etmeksizin borcu ödemesi veya takibin farklı aşamalarında sona ermesi hâlinde vekâlet ücretinin miktarı değişebilir. İcra vekâlet ücreti, takip giderleri arasında yer alır ve borçludan tahsil edilir.
Dikkat Edilmesi Gereken Noktalar
- Uygulanacak tarife, kural olarak hükmün verildiği tarihte yürürlükte olan tarifedir.
- Davanın feragat, kabul veya sulh ile sona ermesi hâlinde, tarifede öngörülen indirim kuralları uygulanabilir.
- Serbest meslek erbabı avukatlar, aldıkları ücret için serbest meslek makbuzu düzenler; KDV ve stopaj yükümlülükleri ayrıca değerlendirilir.
- Avukatlık ücretinin kararlaştırıldığı sözleşmenin yazılı yapılması, ileride doğabilecek uyuşmazlıklarda ispat kolaylığı sağlar.
Vekâlet Ücretinin Yargılama Giderleri İçindeki Yeri
Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 323. maddesi uyarınca yargılama giderleri; harçlar, tanık ve bilirkişi ücretleri, keşif giderleri, tebligat masrafları ve vekille takip edilen davalarda kanuna göre belirlenecek vekâlet ücretinden oluşur. Mahkeme, hüküm verirken yargılama giderlerinin kim tarafından ödeneceğine de karar verir. Davayı kazanan taraf avukatla temsil edilmişse, karşı taraf aleyhine vekâlet ücretine hükmedilir; avukatla temsil edilmeyen tarafa vekâlet ücreti ödenmez.
Davanın sulh, feragat veya kabul ile sona ermesi, ön inceleme veya tahkikat aşamalarından hangisinde gerçekleştiği gibi unsurlar, tarifede öngörülen ücretin miktarını etkileyebilir. Ayrıca istinaf ve temyiz aşamalarında, kanun yoluna başvurunun reddi veya kabulü hâlinde ayrıca vekâlet ücreti söz konusu olabilir. Bu nedenle yargılama giderleri hesabında davanın sona erdiği aşama ve kanun yolu süreci de dikkate alınmalıdır.
Avukatlık Sözleşmesinde Dikkat Edilecek Hususlar
Avukat ile müvekkil arasında yapılacak avukatlık sözleşmesinde ücretin miktarı, ödeme zamanı, peşin ve başarıya bağlı kısımları, masrafların kim tarafından karşılanacağı ve karşı taraf vekâlet ücretinin kime ait olacağı açıkça düzenlenmelidir. Sözleşmenin yazılı yapılması, Avukatlık Kanunu’nun 163. maddesi uyarınca ispat bakımından önemlidir. Birden fazla aşamadan oluşan işlerde (ilk derece, istinaf, temyiz, icra) her aşama için ücretin ayrı ayrı belirlenmesi, ileride doğabilecek tartışmaları önler. Sözleşmede kararlaştırılan ücretin tarifenin altında olmaması ve yüzdesel ücretlerde kanuni sınırın aşılmaması gerekir.
Sıkça Sorulan Sorular
Vekâlet ücreti tarifesi her yıl değişir mi?
Evet. Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi her yıl Türkiye Barolar Birliği tarafından hazırlanarak Resmî Gazete’de yayımlanır.
Avukatlık ücreti KDV’ye tabi midir?
Avukatlık hizmetleri KDV’ye tabidir. Avukat, müvekkilden aldığı ücret ve tahsil ettiği karşı taraf vekâlet ücreti için serbest meslek makbuzu düzenler; KDV ve stopaj, müvekkilin vergisel statüsüne göre hesaplanır.
Davayı kaybeden taraf avukatlık ücreti öder mi?
Evet. Davayı kaybeden taraf, karşı tarafın avukatı lehine hükmedilen vekâlet ücretini yargılama gideri olarak öder. Bu ücret, Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi’ne göre belirlenir.
Karşı taraf vekâlet ücreti kime aittir?
Avukatlık Kanunu’nun 164. maddesi uyarınca, karşı taraf vekâlet ücreti avukata aittir.
Avukatlık ücreti tarifenin altında kararlaştırılabilir mi?
Hayır. Avukatlık ücreti, Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi’nde belirlenen tutarların altında kararlaştırılamaz.
Vekâlet ücreti hesaplama aracının sonuçları bilgilendirme amaçlıdır.
İlgili araç: Dava Harcı Hesaplama Aracı. Hesaplama Araçları sayfamızdan diğer araçlara ulaşabilirsiniz.