Dava harcı hesaplama aracı, bir dava açılırken mahkeme veznesine yatırılması gereken başvurma harcı, peşin harç ve diğer giderlerin yaklaşık tutarını hesaplamak amacıyla kullanılır. Dava açmadan önce harç ve gider avansının bilinmesi, davanın toplam maliyetinin planlanmasını ve dava dilekçesinin eksiksiz şekilde mahkemeye sunulmasını sağlar. Harcın eksik yatırılması, davanın ilerlemesini engelleyebilir.
Dava Harcı Nedir?
Dava harcı, yargı hizmetinden yararlananların 492 sayılı Harçlar Kanunu uyarınca Devlete ödediği bedeldir. Yargı harçları, Harçlar Kanunu’na bağlı (1) sayılı tarifede düzenlenmiştir. Harçlar, davanın türüne göre maktu veya nispi olarak alınır:
Maktu harç: Konusu para ile ölçülemeyen davalarda (örneğin boşanma, velayet, tespit, tapu iptali gibi bazı davalar) belirli bir sabit tutar olarak alınan harçtır. Tutar her yıl yeniden değerleme oranında güncellenir.
Nispi harç: Konusu para ile ölçülebilen davalarda, dava değeri üzerinden belirli bir oranda alınan harçtır. Karar ve ilam harcı oranı binde 68,31’dir.
Dava Açılırken Ödenen Harç ve Giderler
Başvurma harcı: Dava açılırken alınan ve her yıl belirlenen maktu harçtır.
Peşin harç: Nispi harca tabi davalarda, karar ve ilam harcının dörtte biri dava açılırken peşin olarak alınır. Maktu harca tabi davalarda ise maktu karar harcı peşin alınır.
Vekâlet harcı ve vekâlet pulu: Dava avukat aracılığıyla açılıyorsa vekâletname için harç ve baro pulu bedeli ödenir.
Gider avansı: Harç niteliğinde olmamakla birlikte, tebligat, bilirkişi ve keşif gibi yargılama giderlerini karşılamak üzere dava açılırken yatırılması gereken tutardır. Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 120. maddesi uyarınca davacı, Gider Avansı Tarifesi’nde belirlenen tutarı yatırmakla yükümlüdür.
Dava Harcı Nasıl Hesaplanır?
Konusu para olan bir davada peşin harç şu formülle hesaplanır:
Peşin harç = Dava değeri × 0,06831 × 1/4
Buna başvurma harcı, vekâlet harcı ve gider avansı eklenerek dava açılırken ödenecek toplam tutar bulunur.
Örnek: 1.000.000 TL’lik bir alacak davası açılacaksa peşin harç 1.000.000 × 0,06831 / 4 = 17.077,50 TL olur. Buna yılın başvurma harcı, vekâlet harcı ve mahkemenin türüne göre belirlenen gider avansı eklenir. Dava sonunda kabul edilen miktar üzerinden binde 68,31 oranında karar ve ilam harcı hesaplanır; peşin alınan harç bu tutardan düşülerek kalan kısım haksız çıkan taraftan alınır.
Harç Muafiyeti ve Adli Yardım
Harçlar Kanunu’nun 13. maddesi uyarınca genel bütçeye dahil idareler, belediyeler ve kanunda sayılan diğer kurumlar yargı harçlarından muaftır. Ayrıca bazı özel kanunlar, belirli dava türleri için harç muafiyeti öngörür. Mali durumu yargılama giderlerini karşılamaya elverişli olmayan gerçek kişiler ise Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 334. maddesi uyarınca adli yardım talep edebilir. Adli yardım kabul edilirse harç ve giderler geçici olarak Devlet tarafından karşılanır.
Harç Eksikliği ve Sonuçları
Dava açılırken harcın eksik yatırıldığının sonradan anlaşılması hâlinde mahkeme, eksik harcın tamamlanması için süre verir. Harçlar Kanunu’nun 30. maddesi uyarınca verilen süre içinde harç tamamlanmazsa dava açılmamış sayılır. Bu nedenle özellikle dava değerinin doğru belirlenmesi ve harcın eksiksiz yatırılması büyük önem taşır. Kısmi davalarda harç, dava dilekçesinde talep edilen kısım üzerinden alınır; HMK m. 109/4 uyarınca talep artırıldığında artırılan kısım üzerinden harç tamamlanır. 31 Temmuz 2026’dan önce açılmış belirsiz alacak davalarında ise eski HMK m. 107 uygulanmaya devam eder.
Harçların Dava Sonunda Paylaştırılması
Dava sonunda mahkeme, yargılama giderleri ile birlikte harçların kim tarafından ödeneceğine de karar verir. Davayı kazanan tarafın peşin olarak yatırdığı harçlar, kaybeden taraftan tahsil edilmek üzere hükme bağlanır. Dava kısmen kabul edilmişse harç ve giderler, tarafların haklılık oranına göre paylaştırılır.
Dikkat Edilmesi Gereken Noktalar
Maktu harç tutarları ve gider avansı tarifesi her yıl yenilenir; dava açılmadan önce güncel tutarlar kontrol edilmelidir.
Dava değerinin düşük gösterilmesi, harç tasarrufu sağlasa da ilerleyen aşamalarda harç tamamlama yükümlülüğü ve zamanaşımı riskleri doğurabilir.
Taşınmaz davalarında dava değeri, taşınmazın değeri üzerinden belirlenir; değerin düşük gösterilmesi hâlinde mahkeme keşif sonrası harç tamamlanmasını ister.
İdari yargıda harçlar farklı esaslara tabidir; idari dava açılırken başvurma harcı, karar harcı ve posta gideri ayrıca hesaplanır.
Sulh, Feragat ve Kabul Hâlinde Harç
Davanın hükümle değil, tarafların iradesiyle sona ermesi hâlinde karar ve ilam harcı tam olarak alınmaz. Harçlar Kanunu’nun 22. maddesi uyarınca davanın feragat, kabul veya sulh ile sonuçlanması hâlinde, bu işlemin yargılamanın hangi aşamasında yapıldığına göre karar ve ilam harcının bir kısmı alınır. İşlem ilk duruşmadan önce yapılırsa daha düşük oranda, sonraki aşamalarda ise daha yüksek oranda harç alınır.
Ayrıca dava açılmadan önce arabuluculuk sürecinde anlaşma sağlanması hâlinde mahkeme harcı hiç doğmaz; yalnızca arabuluculuk ücreti söz konusu olur. Bu nedenle dava açmadan önce toplam maliyetin değerlendirilmesinde, harç ve yargılama giderleri ile arabuluculukta anlaşma ihtimalinin birlikte düşünülmesi yararlı olur.
Kanun Yolu Aşamasında Harçlar
İlk derece mahkemesi kararına karşı istinaf veya temyiz yoluna başvurulurken de harç ödenir. Kanun yoluna başvuru sırasında maktu başvuru harcı ile karar türüne göre maktu veya nispi karar harcı yatırılır. Kanun yoluna başvuru harcının süresi içinde yatırılmaması hâlinde, mahkeme eksikliğin tamamlanması için süre verir; bu süre içinde harç tamamlanmazsa başvuru yapılmamış sayılabilir. Bu nedenle kanun yolu süresinin son günlerine bırakılmadan harç ve giderlerin hesaplanıp yatırılması, hak kaybı riskini azaltır.
Sıkça Sorulan Sorular
Kısmi davalarda harç nasıl hesaplanır?
Kısmi davalarda peşin harç, dava dilekçesinde talep edilen kısım üzerinden alınır. Talep artırıldığında artırılan kısım için harç tamamlanır.
Gider avansı kullanılmazsa iade edilir mi?
Evet. Dava sonunda kullanılmayan gider avansı, karar kesinleştikten sonra yatıran tarafa iade edilir. İade için banka hesap bilgisinin dosyaya bildirilmesi yeterlidir.
Dava harcı ne zaman ödenir?
Başvurma harcı ve peşin harç dava açılırken ödenir. Karar ve ilam harcının kalan kısmı ise dava sonunda haksız çıkan taraftan tahsil edilir.
Davayı kazanırsam ödediğim harç geri alınır mı?
Davayı kazanan tarafın ödediği harçlar, yargılama gideri olarak kaybeden taraftan tahsil edilmek üzere hükme bağlanır. Ödeme yapılmazsa ilamlı icra yoluyla tahsil edilebilir.
Harç ödeyecek gücüm yoksa dava açabilir miyim?
Evet. Mali durumu yargılama giderlerini karşılamaya elverişli olmayan kişiler adli yardım talebinde bulunarak harç ve giderleri ödemeden dava açabilir.
Dava harcı hesaplama aracının sonuçları bilgilendirme amaçlıdır. Dava değerinin belirlenmesi, harç ve gider avansının planlanması için dava açılmadan önce avukat desteği alınması önerilir.
İlgili araç: Islah Harcı Hesaplama Aracı. Hesaplama Araçları sayfamızdan diğer araçlara ulaşabilirsiniz.